O‘tgan zamon shakllarining yasalishi
-di bilan yasalgan o‘tgan zamon shakli so‘zlovchining o‘zi ko‘rgan harakatni bildiradi. Undan keyin shaxs-son qo‘shimchalarining -m, -k (qoldim, qoldik), -ng, -ngiz (qolding, qoldingiz) shakllari keladi; III shaxsda qo‘shimcha yo‘q (qoldi), ko‘pligi -lar (qoldilar). -(i)b bilan yasalgan shakl ilgari ro‘y bergan harakatni eshitib bilishni bildiradi; undan keyin -man, -miz, -san, -siz, -di (-lar) keladi: kelibman, kelibmiz, kelibsan, kelibsiz, kelibdi. -gan bilan yasalgan shakl harakatning ilgariroq bajarilganini bildiradi; undan keyin -man, -miz, -san, -siz keladi: kelganman, kelganmiz, kelgansan, kelgansiz. Imloda -di doim d bilan yoziladi: ketdi (aytilishi «ketti»), chiqdi.
| Shaxs | Birlik | Ko‘plik |
|---|---|---|
| I shaxs | keldim | keldik |
| II shaxs | kelding | keldingiz |
| III shaxs | keldi | keldilar |
sen yozding
o‘zak + (-ma) + -di + shaxs qo‘shimchasi
Kattaga «Bordingizmi?», tengdoshga «Bordingmi?» deb yoziladi. To‘g‘ri shaxs qo‘shimchasi hurmatni ham bildiradi.
Kotib rasmiy xatlarda hurmat shakllarini qo‘llaydi, tarjimon murojaat shaklini tanlaydi, dasturchi matn tahlilida shaxs qo‘shimchalarini hisobga oladi.
Bir savolni avval tengdoshingizga, keyin kattaroq kishiga mos qilib ikki xil shaklda ayting.
«Shaxs almashtirish»: o‘qituvchi shaxsni (biz, sen, siz) aytadi, bolalar «ketmoq» fe’lini shu shaxsda o‘tgan zamonga qo‘yadi.