ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Ona tili

O‘tgan, hozirgi zamon shakllari va to‘liqsiz fe’l

Darslar 56–59 · 4 ta dars · N. Mahmudov, A. Nurmonov, A. Sobirov, D. Nabiyeva. Ona tili 6-sinf. «Tasvir» nashriyot uyi, 2017 (4-nashr)
56

O‘tgan zamon shakllarining yasalishi

Darslik: 89-bet
MaqsadO‘tgan zamon shakllariga shaxs-son qo‘shimchalarini to‘g‘ri qo‘shish.
Yangi so‘zlar
shaxs-son qo‘shimchasi · person-number suffixqoldim · I stayedkelibsiz · you have apparently comekelganman · I have come
Tushuntirish

-di bilan yasalgan o‘tgan zamon shakli so‘zlovchining o‘zi ko‘rgan harakatni bildiradi. Undan keyin shaxs-son qo‘shimchalarining -m, -k (qoldim, qoldik), -ng, -ngiz (qolding, qoldingiz) shakllari keladi; III shaxsda qo‘shimcha yo‘q (qoldi), ko‘pligi -lar (qoldilar). -(i)b bilan yasalgan shakl ilgari ro‘y bergan harakatni eshitib bilishni bildiradi; undan keyin -man, -miz, -san, -siz, -di (-lar) keladi: kelibman, kelibmiz, kelibsan, kelibsiz, kelibdi. -gan bilan yasalgan shakl harakatning ilgariroq bajarilganini bildiradi; undan keyin -man, -miz, -san, -siz keladi: kelganman, kelganmiz, kelgansan, kelgansiz. Imloda -di doim d bilan yoziladi: ketdi (aytilishi «ketti»), chiqdi.

-di shakli
ShaxsBirlikKo‘plik
I shaxskeldimkeldik
II shaxskeldingkeldingiz
III shaxskeldikeldilar
yoz-di-ngsen yozdingo‘tgan zamon

sen yozding

o‘zak + (-ma) + -di + shaxs qo‘shimchasi

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Kattaga «Bordingizmi?», tengdoshga «Bordingmi?» deb yoziladi. To‘g‘ri shaxs qo‘shimchasi hurmatni ham bildiradi.

Kim ishlatadi

Kotib rasmiy xatlarda hurmat shakllarini qo‘llaydi, tarjimon murojaat shaklini tanlaydi, dasturchi matn tahlilida shaxs qo‘shimchalarini hisobga oladi.

Bugun sinab ko‘ring

Bir savolni avval tengdoshingizga, keyin kattaroq kishiga mos qilib ikki xil shaklda ayting.

Namunalar
keldim, kelding, keldi, keldik, keldingiz, keldilar.
kelasos+ibeshitib bilish -(i)b+manI shaxs
kelibman, kelibsan, kelibdi; kelganman, kelgansiz.
Sinfda faoliyat

«Shaxs almashtirish»: o‘qituvchi shaxsni (biz, sen, siz) aytadi, bolalar «ketmoq» fe’lini shu shaxsda o‘tgan zamonga qo‘yadi.

Mashq
1
«Bormoq» fe’lini -di shaklida barcha shaxslarda yozing (birlik).
2
«Yozmoq» fe’lidan -(i)b shaklini I va II shaxs birlikda yozing.
3
«O‘qimoq» fe’lidan -gan shaklini ko‘plikda yozing.
4
Nima uchun «ketdi» so‘zi d bilan yoziladi, aytilishi esa «ketti»?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliHovlidagi ob-havo punktiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →