☰ Mundarija · Ona tili

Fe’lning ma’no guruhlari, munosabat va zamon shakllari

Darslar 52–55 · 4 ta dars · N. Mahmudov, A. Nurmonov, A. Sobirov, D. Nabiyeva. Ona tili 6-sinf. «Tasvir» nashriyot uyi, 2017 (4-nashr)
52

Fe’lning ma’noviy guruhlari

Darslik: 83–84-betlar
MaqsadFe’llarning ma’noviy guruhlarini (nutqiy, aqliy, jismoniy faoliyat va holat fe’llari) ajratish.
Yangi so‘zlar
nutqiy faoliyat fe’li · speech verbaqliy faoliyat fe’li · mental verbjismoniy faoliyat fe’li · physical-activity verbholat fe’li · state verb
Tushuntirish

Fe’llar qanday harakat-holatni ifodalashiga ko‘ra ma’no guruhlariga bo‘linadi. Nutqiy faoliyat fe’llari gapirish bilan bog‘liq: gapirmoq, aytmoq, so‘ramoq, javob bermoq, so‘zlamoq. Aqliy faoliyat fe’llari tafakkur bilan bog‘liq: o‘ylamoq, bilmoq, anglamoq, eslamoq, fikr yuritmoq. Jismoniy faoliyat fe’llari tana a’zolari bilan bajariladigan ish: yugurmoq, yozmoq, qurmoq, sakramoq, ekmoq. Holat fe’llari holat yoki kechinmani bildiradi: uxlamoq, quvonmoq, charchamoq, sarg‘aymoq, xafa bo‘lmoq. Bir fe’l ba’zan ikki guruhga yaqin kelishi mumkin, shuning uchun gapdagi ma’noga qarab aniqlaymiz.

Namunalar
Nutqiy: Ustoz savol so‘radi. Aqliy: Men bu masalani o‘yladim.
Jismoniy: Dehqon paxta terdi. Holat: Bola charchadi.
Sinfda faoliyat

«To‘rt guruh»: doskada to‘rt ma’no guruhi nomi yozilgan; bolalar fe’l kartochkalarini mos guruh ostiga yopishtiradi.

Mashq
1
Aqliy faoliyat fe’lini toping: yugurdi, o‘yladi, uxladi.
2
Guruhlang: aytdi, qurdi, bildi, quvondi.
3
Har bir guruhdan bittadan fe’l ayting.
4
Nima uchun «charchadi» holat fe’li?