Matn turlari. Hikoya matni
Matnlar maqsadiga ko‘ra uch turga bo‘linadi: hikoya matni, tasviriy matn va muhokama matni. Hikoya matnida voqea-hodisa ketma-ketlikda, ya’ni birin-ketin bayon qilinadi va «Nima bo‘ldi?» degan savolga javob beriladi. Hikoya matni odatda uch qismdan iborat: boshlanma (voqea qayerda, qachon boshlandi), voqealar rivoji va yakun. Kesimlar ko‘pincha o‘tgan zamon fe’li bilan ifodalanadi: keldi, ko‘rdi, aytdi. Ertak, latifa, voqea haqidagi hikoya shu turga kiradi.
| Matn turi | Savol | Qismlari yoki belgisi |
|---|---|---|
| Hikoya | Nima bo‘ldi? | boshlanma — rivoj — yakun |
| Tasviriy | Qanday? | sifat, o‘xshatish |
| Muhokama | Nima uchun? | fikr — dalil — xulosa |
Navbatchi o‘qituvchiga sinfda nima bo‘lganini aytib berishi kerak edi. U avval nima bo‘lganini, keyin nima qilingani va oxirida nima bo‘lganini tartib bilan aytdi, shuning uchun hammasi tushunarli bo‘ldi.
Jurnalist voqea haqida tartib bilan xabar beradi, ertak aytuvchi tinglovchini hikoya bilan qiziqtiradi, kutubxonachi hikoya soatini olib boradi.
Bugun ertalab uyg‘ongandan maktabga yetguncha bo‘lgan ishlarni boshi, o‘rtasi va oxiri bilan bir daqiqada hikoya qilib ko‘ring.
«Voqea zanjiri»: har bir bola navbat bilan hikoyani bir gapdan davom ettiradi. Boshlanma, rivoj va yakunni belgilab boriladi.