ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Ona tili

O‘timli va o‘timsiz fe’llar, nisbat shakllari

Darslar 24–27 · 4 ta dars · N. Mahmudov, A. Nurmonov, A. Sobirov, D. Nabiyeva. Ona tili 6-sinf. «Tasvir» nashriyot uyi, 2017 (4-nashr)
25

Fe’l nisbatlari

Darslik: 41–42-betlar
MaqsadFe’l nisbatlarining beshta turini sanash va ma’nosini tushunish.
Yangi so‘zlar
nisbat · voicebajaruvchi · doerfe’l asosi · verb stemsupurmoq · to sweep
Tushuntirish

Bajaruvchining harakat yoki holatda qay darajada ishtirok etishini bildiruvchi fe’l shakllari nisbat shakllari deyiladi. Masalan, supurdi fe’lida bajaruvchi aniq; supurildi fe’lida bajaruvchi noma’lum; supurishdi fe’lida bajaruvchi bir nechta; supurtirdi fe’lida harakat boshqa shaxs vositasida bajarilgan. Nisbat qo‘shimchalari fe’l asosidan keyin qo‘shiladi. Fe’lning 5 ta nisbati bor: aniq, o‘zlik, majhul, orttirma, birgalik.

NisbatMa’nosiMisol
aniqbajaruvchi aniqsupurdi
o‘zlikharakat o‘z ustidayuvindi
majhulbajaruvchi noma’lumsupurildi
orttirmaboshqa shaxs vositasidasupurtirdi
birgalikbir nechta bajaruvchisupurishdi
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Maktab e’lonida «Xona tozalandi» yozilgan: kim tozalagani muhim emas. «Bola xonani tozaladi» desak, bajaruvchi ko‘rinadi. Nisbat nomlarini kundalik hayotda kam aytamiz, lekin shu farqni har kuni ishlatamiz.

Kim ishlatadi

Jurnalist voqeani bajaruvchini ko‘rsatib yoki ko‘rsatmay yozadi, diktor xabarni aniq o‘qiydi, muharrir fe’l shaklini tanlashda yordam beradi.

Bugun sinab ko‘ring

Bir ishni kim qilganini aytib va aytmasdan ikki xil gap bilan ifodalang.

Namunalar
yozasos+ilmajhul+dio‘tgan zamon
yoz: yozdi (aniq), yozildi (majhul), yozishdi (birgalik), yozdirdi (orttirma).
yuv: yuvdi (aniq), yuvindi (o‘zlik), yuvildi (majhul).
Sinfda faoliyat

«Nisbat kartochkalari»: bir fe’l asosiga turli nisbat qo‘shimchalarini bolalar qo‘shib, guruh bo‘lib shaklni o‘qiydi.

Mashq
1
Fe’lning nechta nisbati bor? Ularni ayting.
2
«Supurildi» fe’lida bajaruvchi qanday?
3
«Ochmoq» asosidan birgalik va orttirma shaklini yasang.
4
Nima uchun «supurtirdi» da harakat boshqa shaxs vositasida bajariladi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliYorliqsiz ko‘chatlarHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →