26
Aniq nisbat
Darslik: 43-bet
MaqsadAniq nisbatdagi fe’lni va bajaruvchini topish.
Yangi so‘zlar
aniq nisbat · active voiceaniq bajaruvchi · definite doerega · subjectfe’l asosi · verb stem
Tushuntirish
Bajaruvchisi aniq bo‘lgan harakat yoki holatni bildirgan fe’l shakli aniq nisbat deyiladi. Aniq nisbatning maxsus qo‘shimchasi yo‘q: fe’l asosi o‘zi aniq nisbatni bildiradi (yozdi, ochdi, kuldi). Aniq nisbatdagi fe’lning bajaruvchisi gapda odatda ega bo‘lib keladi: Bola xat yozdi. Bunda bajaruvchi (bola) aytilgan. Barcha asos holidagi fe’llar, ya’ni boshqa nisbat qo‘shimchasini olmagan fe’llar, aniq nisbatda bo‘ladi.
Namunalar
Ayol uyni supurdi. — bajaruvchi: ayol.
Dehqonlar paxta terdi. — bajaruvchi: dehqonlar.
Sinfda faoliyat
«Kim bajardi?»: o‘qituvchi gap o‘qiydi, bolalar bajaruvchini topib, aniq nisbatni tasdiqlaydi.
Mashq
1
Aniq nisbat qanday fe’l shakli?
Bajaruvchisi aniq bo‘lgan harakatni bildirgan shakl.
2
Aniq nisbatdagi fe’lni toping: Aziz kitob o‘qidi.
O‘qidi; bajaruvchi — Aziz.
3
Qaysi fe’l aniq nisbatda: ochdi yoki ochildi?
Ochdi.
4
Nima uchun aniq nisbatning maxsus qo‘shimchasi yo‘q?
Chunki fe’l asosi o‘zi aniq bajaruvchini bildiradi; qo‘shimcha faqat bajaruvchi o‘zgarganda kerak.