126
Fe’l bo‘yicha o‘tilganlarni takrorlash
Darslik: 187–188-betlar
MaqsadFe’l bo‘yicha o‘tilganlarni takrorlash.
Yangi so‘zlar
fe’l · verbnisbat · voicezamon · tense
Tushuntirish
Fe’l ish-harakat yoki holatni bildirib, nima qildi? nima qilyapti? nima qiladi? so‘roqlariga javob beradi. Fe’l nisbatlari: aniq, o‘zlik (-(i)n), majhul (-(i)l), orttirma (-t, -dir, -tir, -giz), birgalik (-(i)sh). Fe’lning vazifadosh shakllari: sifatdosh (-gan, -ayotgan, -adigan, -(a)r), ravishdosh (-(i)b, -a, -y, -gach, -guncha), harakat nomi (-(i)sh, -(u)v, -moq). Zamonlari: o‘tgan (-di, -gan), hozirgi (-yap, -yotir, -moqda), kelasi (-a, -y, -(a)r). Mayllari: aniqlik, buyruq-istak, shart (-sa). Shaxs-son qo‘shimchalari ikki qatorda: -di va -sa dan keyin -m, -ng, -k, -ngiz; -gan, -(i)b, -a dan keyin -man, -san, -miz, -siz.
Namunalar
Dilnoza kitobni o‘qib, daftarga yozdi.
Agar yozsangiz, xat uzoqqa boradi.
Sinfda faoliyat
«Fe’l poygasi»: bitta fe’l (yoz-) ni barcha nisbat, zamon va mayl shakllarida yozing va ularni gapda ishlating.
Mashq
1
Fe’l nisbatlarini sanang va har biriga misol keltiring.
Aniq: yozdi; o‘zlik: yuvindi; majhul: yozildi; orttirma: yozdirdi; birgalik: yozishdi.
2
Fe’lni zamoniga ko‘ra aniqlang: yozdi, yozyapman, yozaman.
O‘tgan; hozirgi; kelasi.
3
Fe’l shaklini toping: «o‘qib keldi» da «o‘qib».
Ravishdosh (-(i)b).
4
Nima uchun «borsangiz» shart mayli, «boring» esa buyruq mayli?
«Borsangiz» -sa bilan shartni, «boring» -ing bilan buyruqni bildiradi.