40
Ravishdosh
Darslik: 63-bet
MaqsadRavishdoshning ta’rifini bilish va uni ravishdan farqlash.
Yangi so‘zlar
ravishdosh · adverbial participleravish · adverbharakat belgisi · feature of an action-(i)b · suffix -(i)b
Tushuntirish
Fe’lning ravishga xoslangan shakli ravishdosh deyiladi. Ravishdoshlar fe’l asoslariga -(i)b, -a (-y), -gach, -guncha, -gancha, -gani (-gali) qo‘shimchalarini qo‘shib hosil qilinadi: o‘qib, yozib, kelgach, borguncha. Ravishdosh harakatning belgisini bildirgani uchun ravishga o‘xshaydi: u ham ravish kabi fe’lga bog‘lanib, uning belgisini bildiradi. Solishtiring: piyoda (ravish) keldi, shoshilib (ravishdosh) keldi. Ravishdosh fe’l shakli bo‘lgani uchun nisbat va bo‘lishsizlik shakllariga ega bo‘ladi: o‘qimay, yozdirib.
Namunalar
Bola yugurib keldi. Dehqon kula-kula gapirdi.
Piyoda keldi (ravish) — Shoshilib keldi (ravishdosh).
Sinfda faoliyat
«Qanday keldi?»: bolalar bitta fe’lga turli ravish va ravishdosh qo‘shib gap tuzadi (tez keldi, yugurib keldi).
Mashq
1
Ravishdosh qanday fe’l shakli?
Fe’lning ravishga xoslangan shakli.
2
Ravishdoshni toping: Qiz shoshilib ketdi.
Shoshilib.
3
Ravish va ravishdoshni ajrating: tez, o‘qib, sekin, kulib.
Ravish: tez, sekin. Ravishdosh: o‘qib, kulib.
4
Nima uchun «shoshilib» ravishdosh, «piyoda» esa ravish?
Shoshilib — fe’l (shoshilmoq) shakli; piyoda — fe’ldan yasalmagan mustaqil ravish.