O‘zlik nisbati
Bajaruvchining o‘zi ustida amalga oshadigan harakat yoki holatni bildiruvchi fe’l shakli o‘zlik nisbati deyiladi. U fe’l asosiga -(i)n, -(i)l qo‘shimchalarini qo‘shish bilan hosil bo‘ladi. Unli bilan tugagan asosga -n yoki -l, undosh bilan tugagan asosga -in yoki -il qo‘shiladi: tara+n = taran, yuv+in = yuvin, kiy+in = kiyin, sev+in = sevin. O‘zlik nisbatida bajaruvchi harakatni o‘z ustida bajaradi: yuvindi — o‘zini yuvdi, kiyindi — o‘zini kiyintirdi. Ba’zan o‘zlik shakli tuyg‘u-holatni bildiradi: sevindi, quvondi.
| Asos oxiri | Qo‘shimcha | Misol |
|---|---|---|
| unli | -n, -l | beza + n = bezan |
| undosh | -in, -il | sev + in = sevin |
Yomg‘irda qolgan bola sinfga kirishdan oldin artindi. «Artindi» fe’li «o‘zini artdi» ma’nosini bitta so‘zda bildirdi: ish bajaruvchining o‘zi ustida bo‘ldi.
Murabbiy sportchilarga mashqdan oldin o‘zini tayyorlashni tushuntiradi, tibbiyot xodimi gigiyena haqida maslahat beradi, tarjimon o‘zlik shaklini to‘g‘ri tanlaydi.
Bugun ertalab o‘zingiz uchun qilgan ikki ishni o‘zlik nisbatidagi fe’l bilan ayting.
«Bajaruvchi o‘zi»: bolalar yuvinish, tarash, kiyinish harakatlarini ko‘rsatadi, sinf mos o‘zlik shaklini aytadi.