27
O‘zlik nisbati
Darslik: 44-bet
MaqsadO‘zlik nisbati shakllarini yasash va ma’nosini izohlash.
Yangi so‘zlar
o‘zlik nisbati · reflexive voice-(i)n · reflexive suffix-(i)l · suffix -(i)lyuvinmoq · to wash oneself
Tushuntirish
Bajaruvchining o‘zi ustida amalga oshadigan harakat yoki holatni bildiruvchi fe’l shakli o‘zlik nisbati deyiladi. U fe’l asosiga -(i)n, -(i)l qo‘shimchalarini qo‘shish bilan hosil bo‘ladi. Unli bilan tugagan asosga -n yoki -l, undosh bilan tugagan asosga -in yoki -il qo‘shiladi: tara+n = taran, yuv+in = yuvin, kiy+in = kiyin, sev+in = sevin. O‘zlik nisbatida bajaruvchi harakatni o‘z ustida bajaradi: yuvindi — o‘zini yuvdi, kiyindi — o‘zini kiyintirdi. Ba’zan o‘zlik shakli tuyg‘u-holatni bildiradi: sevindi, quvondi.
Namunalar
Bola yuvindi (o‘zini yuvdi). Qiz tarandi (o‘z sochini taradi).
Biz quvondik. Ular kiyindi.
Sinfda faoliyat
«Bajaruvchi o‘zi»: bolalar yuvinish, tarash, kiyinish harakatlarini ko‘rsatadi, sinf mos o‘zlik shaklini aytadi.
Mashq
1
O‘zlik nisbatining qo‘shimchalari qaysilar?
-(i)n va -(i)l.
2
«Tara» asosidan o‘zlik shaklini yasang.
tarandi (tara + -n + -di).
3
«Kiy» asosiga mos qo‘shimchani qo‘shib, o‘zlik shaklini yozing.
kiyin (kiy + -in): kiyindi.
4
Nima uchun «tara» ga -n, «yuv» ga -in qo‘shiladi?
Tara unli bilan tugaydi (-n), yuv undosh bilan tugaydi (-in).