23
Harakat va holat fe’llari
Darslik: 38–39-betlar
MaqsadHarakat fe’llari va holat fe’llarini farqlash.
Yangi so‘zlar
harakat fe’li · action verbholat fe’li · state verbjismoniy faoliyat · physical activityichki kechinma · inner feeling
Tushuntirish
Fe’llar nimani atashiga ko‘ra harakat fe’llari va holat fe’llariga bo‘linadi. Shaxs va narsalarning jismoniy faoliyati natijasida ro‘y bergan harakatni bildirgan fe’llar harakat fe’llari: chopdi, yozdi, sug‘ordi, gapirdi, tashladi. Shaxslarning ichki kechinmalari va narsalarning bir holatdan boshqa holatga o‘tish jarayonini ifodalagan fe’llar holat fe’llari: qizardi, ulg‘aydi, sarg‘aydi, xursand bo‘ldi, uxladi. Farqlash uchun o‘ylab ko‘ring: kimdir biror ish qilyaptimi (harakat) yoki biror holatga tushyaptimi (holat)?
Namunalar
Harakat: Aziz to‘pni tepdi. Ona gul sug‘ordi.
Holat: Olma pishdi. Qiz xijolat bo‘ldi. Barglar sarg‘aydi.
Sinfda faoliyat
«Harakat yoki holat?»: o‘qituvchi fe’l aytadi; bolalar harakat bo‘lsa sakraydi, holat bo‘lsa qo‘lini ko‘kragiga qo‘yadi.
Mashq
1
Harakat fe’lini toping: qizardi, chopdi, uxladi.
Chopdi.
2
Fe’llarni ikki guruhga ajrating: yozdi, ulg‘aydi, tashladi, sarg‘aydi.
Harakat: yozdi, tashladi. Holat: ulg‘aydi, sarg‘aydi.
3
Bitta harakat fe’li va bitta holat fe’li ishtirok etgan gap tuzing.
Masalan: Bola yugurdi va charchadi.
4
Nima uchun «pishdi» holat fe’li hisoblanadi?
U narsaning bir holatdan boshqa holatga o‘tishini bildiradi, ishni biror kishi bajarmaydi.