21
So‘z turkumlari
Darslik: 35–36-betlar
MaqsadSo‘z turkumlarini sanash va ularni so‘roqqa ko‘ra ajratish.
Yangi so‘zlar
so‘z turkumi · part of speech, word classmustaqil so‘z · independent wordyordamchi so‘z · auxiliary wordso‘roq · question word
Tushuntirish
So‘zlarning so‘rog‘i va umumlashgan ma’nosiga ko‘ra guruhlarga bo‘linishi so‘z turkumlari deyiladi. So‘z turkumlari uch guruhga bo‘linadi. Mustaqil so‘zlar: fe’l, ot, sifat, son, olmosh, ravish — ular so‘roqqa javob bo‘ladi va gap bo‘lagi vazifasida keladi. Yordamchi so‘zlar: ko‘makchi, bog‘lovchi, yuklama — ular so‘roqqa javob bo‘lmaydi, faqat bog‘lash yoki ma’no qo‘shish uchun xizmat qiladi. Alohida olingan so‘zlar: undov, taqlid va modal so‘zlar. Mustaqil so‘zlarning so‘roqlari: ot — kim? nima?; sifat — qanday?; son — necha? qancha?; fe’l — nima qilmoq?; ravish — qanday? qachon? qayerda?
Namunalar
Bola (kim?) chiroyli (qanday?) rasmni (nimani?) chizdi (nima qildi?).
Uchta (nechta?) kitob; tez (qanday?) yurdi.
Sinfda faoliyat
«So‘roq kartochkalari»: bolalar so‘zlar yozilgan kartochkaga mos so‘roq kartochkasini topib qo‘yadi.
Mashq
1
Mustaqil so‘z turkumlarini sanang.
Fe’l, ot, sifat, son, olmosh, ravish.
2
Yordamchi so‘z turkumlari qaysilar?
Ko‘makchi, bog‘lovchi, yuklama.
3
Gapdagi so‘zlarga so‘roq bering: Dilshod yangi kitobni o‘qidi.
Dilshod — kim?; yangi — qanday?; kitobni — nimani?; o‘qidi — nima qildi?
4
Nima uchun «va» bog‘lovchisi yordamchi so‘z hisoblanadi?
U so‘roqqa javob bo‘lmaydi va gap bo‘lagi bo‘lmaydi, faqat so‘zlarni bog‘laydi.