104
Rang-tus, maza-ta’m va hid sifatlari
Darslik: 156-bet
MaqsadRang-tus, maza-ta’m va hid sifatlarini aniqlash.
Yangi so‘zlar
rang-tus · colormaza-ta’m · tastehid · smell
Tushuntirish
Narsalarning rang-tusini bildirgan sifatlar rang-tus sifatlari deyiladi: qizil, sariq, ko‘k, yashil, qora, oq, jigarrang. Maza-ta’mini bildirgan sifatlar maza-ta’m sifatlari sanaladi: shirin, nordon, achchiq, sho‘r, chuchuk. Hidini bildirgan sifatlar hid sifatlari deyiladi: xushbo‘y, badbo‘y. Rang-tus sifatlaridan orttirma shakl birinchi bo‘g‘inni takrorlash bilan yasaladi: qop-qora, yam-yashil, sap-sariq. Ozaytirma shakl esa -ish, -(i)mtir bilan: qizg‘ish, ko‘kimtir. Bu guruhlarning sifatlari odatda asliy bo‘lib, darajalanadi.
Namunalar
Sap-sariq limon nordon bo‘ladi.
Xushbo‘y non yangi pishgan edi.
Sinfda faoliyat
«Besh sezgi»: mevalardan birini tanlab, uning rangi, mazasi va hidini uchta sifat bilan ta’riflang.
Mashq
1
Maza-ta’m sifatlariga uchta misol keltiring.
Shirin, nordon, sho‘r (achchiq, chuchuk).
2
Orttirma shaklini yasang: sariq, qora, yashil.
Sap-sariq, qop-qora, yam-yashil.
3
Guruhlang: xushbo‘y, shirin, ko‘k.
Hid: xushbo‘y; maza-ta’m: shirin; rang-tus: ko‘k.
4
Nima uchun «qizg‘ish» rang sifati, lekin ozaytirma shakl?
Chunki u rangni bildiradi, -ish esa rang belgisini kuchsizlantiradi.