103
Xususiyat, hajm-o‘lchov, makon-zamon sifatlari
Darslik: 154–155-betlar
MaqsadXususiyat, hajm-o‘lchov va makon-zamon sifatlarini farqlash.
Yangi so‘zlar
xususiyat sifati · property adjectivehajm-o‘lchov · size and measuremakon-zamon · place and time
Tushuntirish
Narsalarning turli xususiyat va holatini bildirgan sifatlar xususiyat sifatlari deyiladi: mehribon, dono, tez, yumshoq, qattiq, toza. Hajmi, vazni, o‘lchovi va shaklini bildirgan sifatlar hajm-o‘lchov sifatlari sanaladi: katta, kichik, og‘ir, yengil, uzun, keng, yumaloq. O‘rin va vaqtga nisbatan belgini bildirgan sifatlar makon-zamon sifatlari deyiladi: uzoq, yaqin, ichki, tashqi, yangi, eski, ertangi. Bu guruhlarning ko‘pi asliy sifatlar bo‘lib, daraja shakllarini oladi: kattaroq, juda uzun. Makon-zamon sifatlari ichida -gi qo‘shimchali nisbiy sifatlar ham bor: ichki, ertangi.
Namunalar
Og‘ir sandiq yumshoq gilam ustida turibdi.
Ertangi mashg‘ulot uzoq maktabda bo‘ladi.
Sinfda faoliyat
«Qaysi guruh?»: sinf xonasidagi narsalarni ta’riflovchi sifatlarni topib, uch guruhga ajrating.
Mashq
1
Hajm-o‘lchov sifatlari nimani bildiradi?
Hajm, vazn, o‘lchov va shaklni.
2
Guruhlang: yumshoq, keng, uzoq, dono.
Xususiyat: yumshoq, dono; hajm-o‘lchov: keng; makon-zamon: uzoq.
3
Makon-zamon sifatiga uchta misol keltiring.
Yaqin, ichki, ertangi (yoki eski, yangi, uzoq).
4
Nima uchun «ertangi» makon-zamon sifati?
Chunki u narsaning vaqtga xos belgisini bildiradi.