105
Sifatlarning otlashuvi
Darslik: 157-bet
MaqsadSifatlarning otlashuvini tushunish va gapda topish.
Yangi so‘zlar
otlashish · substantivizationsifat · adjectiveega · subject
Tushuntirish
Sifat bog‘lanib kelgan ot ba’zan gapda tushib qoladi. Shunda uning ma’nosi sifatga yuklanadi va sifat otlashadi. Otlashgan sifat ot kabi ko‘plik, egalik va kelishik qo‘shimchalarini oladi va ot bajaradigan vazifada keladi: ega, to‘ldiruvchi, kesim. Masalan, «Katta odamlar kichik bolalarga yordam beradi» o‘rniga «Kattalar kichiklarga yordam beradi» deymiz. «Qizil olmani emas, sariqni tanla» gapida «sariqni» otlashgan. Otlashgan sifat qaysi so‘z turkumiga kirishini gapdagi vazifasi bilan aniqlaymiz.
Namunalar
Yaxshi yomonni ajratadi.
Kichiklar kattalardan o‘rganadi.
Sinfda faoliyat
«Ot tushib qoldi»: gaplardan otni tushirib qoldirib, sifatni otlashtiring («Yosh bolalar» → «Yoshlar»).
Mashq
1
Sifat qachon otlashadi?
Bog‘langan ot gapda tushib qolib, uning ma’nosi sifatga yuklansa.
2
Otlashgan sifatni toping: «Kattalar kichiklarga yordam beradi».
Kattalar, kichiklarga.
3
«Yosh bolalar» birikmasidan otlashgan shaklini yasang.
Yoshlar.
4
Nima uchun «kattalar» da ko‘plik qo‘shimchasi bor?
Chunki u otlashgan va ot kabi -lar qo‘shimchasini olgan.