87
Otlarning kichraytirish va erkalash shakllari
Darslik: 131-bet
MaqsadKichraytirish va erkalash shakllarini yasash va yozish.
Yangi so‘zlar
kichraytirish · diminutiveerkalash · endearment-cha · -cha (small)
Tushuntirish
Otning hajm jihatidan kichikligini bildiruvchi shakllar kichraytirish shakllari deyiladi. Ular -cha, -choq, -chak qo‘shimchalari bilan yasaladi: kitobcha, uycha, daryocha, qo‘zichoq, tugunchak. Mehr, erkalash, yoqtirish ma’nosini bildiruvchi shakllar erkalash shakllari deyiladi. Ular -gina (-kina, -qina), -jon, -xon, -oy qo‘shimchalari bilan hosil bo‘ladi: qizgina, bolagina, qushqina; onajon, akajon, Dilshodjon. Bu qo‘shimchalar o‘zakka qo‘shib yoziladi. Kichraytirish va erkalash shakllari otning asosiy ma’nosini o‘zgartirmaydi, unga munosabat ma’nosi qo‘shadi.
Namunalar
Onajon, kitobchamni oldingizmi?
Qizginam, qo‘zichoqni cho‘chitma.
Sinfda faoliyat
«Mehribon so‘zlar»: o‘z oila a’zolaringiz nomini (ona, opa, aka, buvi) -jon bilan va uy-ro‘zg‘or buyumlarini -cha bilan o‘zgartirib, qisqa suhbat tuzing.
Mashq
1
Kichraytirish qo‘shimchalarini ayting.
-cha, -choq, -chak.
2
Yasang: uy, daryo, kitob (kichraytirish); ona, aka (erkalash).
Uycha, daryocha, kitobcha; onajon, akajon.
3
«Qiz» so‘zidan erkalash shaklini yasang.
Qizgina.
4
Nima uchun «qizgina» so‘zi mehr ma’nosini beradi?
-gina qo‘shimchasi erkalash ma’nosini beradi, asosiy ma’no «qiz» o‘zgarmaydi.