Otlarning kichraytirish va erkalash shakllari
Otning hajm jihatidan kichikligini bildiruvchi shakllar kichraytirish shakllari deyiladi. Ular -cha, -choq, -chak qo‘shimchalari bilan yasaladi: kitobcha, uycha, daryocha, qo‘zichoq, tugunchak. Mehr, erkalash, yoqtirish ma’nosini bildiruvchi shakllar erkalash shakllari deyiladi. Ular -gina (-kina, -qina), -jon, -xon, -oy qo‘shimchalari bilan hosil bo‘ladi: qizgina, bolagina, qushqina; onajon, akajon, Dilshodjon. Bu qo‘shimchalar o‘zakka qo‘shib yoziladi. Kichraytirish va erkalash shakllari otning asosiy ma’nosini o‘zgartirmaydi, unga munosabat ma’nosi qo‘shadi.
| Qo‘shimcha | Misol | |
|---|---|---|
| kichraytirish | -cha, -choq, -chak | gulcha, toychoq |
| erkalash | -gina, -jon, -xon, -oy | ukagina, opajon |
Mushukchaga qarab bola: «Mushukchaga qarang, kichkinagina bo‘lib qopti» deydi. -cha va -gina hajmning kichikligini ham, mehrni ham bildiradi, shuning uchun gap iliq eshitiladi.
Bolalar yozuvchisi, bog‘cha tarbiyachisi va multfilm ssenaristi kichik tinglovchilar uchun shu shakllarni tanlaydi.
Bir hayvon yoki o‘simlik nomini oddiy shaklda, so‘ng -cha va -gina bilan ayting. Qaysi shakl qanday ohang berishini sezing.
«Mehribon so‘zlar»: o‘z oila a’zolaringiz nomini (ona, opa, aka, buvi) -jon bilan va uy-ro‘zg‘or buyumlarini -cha bilan o‘zgartirib, qisqa suhbat tuzing.