86
Otlarning lug‘aviy shakllari. Son shakllari
Darslik: 130-bet
MaqsadOtlarning ko‘plik va birlik shaklini hamda ko‘plikning qo‘shimcha ma’nolarini bilish.
Yangi so‘zlar
birlik · singularko‘plik · plural-lar · -lar (plural)
Tushuntirish
Ot birlik yoki ko‘plik shaklida kela oladi. Birlik shakli maxsus qo‘shimchasiz bo‘ladi: kitob, bola. Ko‘plik shakli -lar qo‘shimchasi bilan hosil bo‘ladi: kitoblar, bolalar. Bu qo‘shimcha doim -lar yoziladi, o‘zak unlisiga ko‘ra o‘zgarmaydi. -lar faqat ko‘plikni emas, boshqa ma’nolarni ham bildiradi. Hurmat ma’nosida: «Ustozlar keldilar» (bir kishiga hurmat). Umumlashtirish ma’nosida: «Navoiylar yetishgan yurt» — Navoiyga o‘xshash buyuk kishilar. Vaqtni taxminan ko‘rsatishda: «soat beshlarda» — soat beshlar atrofida. Son bilan kelganda esa ko‘plik qo‘shimchasi qo‘shilmaydi: uchta kitob, besh bola.
Namunalar
Kitoblar javonda turibdi.
Soat beshlarda yig‘ilamiz.
Sinfda faoliyat
«Qaysi ma’no?»: o‘qituvchi gaplar o‘qiydi; bolalar -lar ko‘plik, hurmat, umumlashtirish yoki taxmin ma’nosini bildirishini aytadi.
Mashq
1
Ko‘plik qo‘shimchasi qanday yoziladi?
Doim -lar: kitoblar, bolalar.
2
Qaysi to‘g‘ri: uchta kitob yoki uchta kitoblar?
Uchta kitob: son bilan ko‘plik qo‘shimchasi qo‘shilmaydi.
3
«Soat to‘rtlarda» iborasidagi -lar nimani bildiradi?
Vaqtni taxminan, ya’ni to‘rtlar atrofida ekanini.
4
Nima uchun «Ustozlar keldilar» da ko‘plik bir kishiga tegishli bo‘lishi mumkin?
Chunki -lar bu yerda hurmat ma’nosini bildiradi.