Mavhum ot yasovchi qo‘shimchalar va ularning imlosi
-lik eng mahsuldor qo‘shimcha bo‘lib, sifat va otdan mavhum ot yasaydi: yaxshilik, go‘zallik, do‘stlik, birodarlik, tinchlik. U o‘zakka har doim qo‘shib yoziladi va -liq emas, -lik yoziladi. Fe’ldan -ch va -inch qo‘shimchalari his-tuyg‘u yoki holatni bildiruvchi mavhum ot yasaydi: sevinch (sev+inch), qo‘rqinch, ishonch (ishon+ch), tayanch. Qaysi fe’l qaysi qo‘shimchani olishi so‘zning o‘ziga bog‘liq, shuning uchun ularni so‘z bilan birga yodlash kerak: sev+inch, qo‘rq+inch, lekin ishon+ch, tayan+ch.
| Qo‘shimcha | Nimadan | Misol |
|---|---|---|
| -lik | sifat, ot | mardlik, ozodlik |
| -ch, -inch | fe’l | tayanch, qo‘rqinch |
Sinfda tanlov e’lon qilindi: «Tartiblilik» va «Tozalik» deb nomlangan plakatlar. Sifatga (tartibli, toza) -lik qo‘shilib mavhum ot hosil bo‘lgan, shu bilan plakatda g‘oya bir so‘zda nomlandi.
Qoida yozuvchi, notiq va plakat tayyorlovchi g‘oyani mavhum ot bilan nomlaydi, tarjimon esa shu ot uchun mos so‘z qidiradi.
Bitta sifatni (masalan, «ochiq») oling va -lik bilan ot yasang. Hosil bo‘lgan ot qanday tushunchani bildiradi?
«Sifatdan ot»: beshta sifat (yaxshi, go‘zal, dono, mard, ochiq) ga -lik qo‘shib mavhum ot yasang va gap tuzing.