85
Mavhum ot yasovchi qo‘shimchalar va ularning imlosi
Darslik: 129-bet
MaqsadMavhum ot yasovchi qo‘shimchalarni bilish va to‘g‘ri yozish.
Yangi so‘zlar
-lik · -lik (quality)-inch · -inch (feeling)sifat · adjective
Tushuntirish
-lik eng mahsuldor qo‘shimcha bo‘lib, sifat va otdan mavhum ot yasaydi: yaxshilik, go‘zallik, do‘stlik, birodarlik, tinchlik. U o‘zakka har doim qo‘shib yoziladi va -liq emas, -lik yoziladi. Fe’ldan -ch va -inch qo‘shimchalari his-tuyg‘u yoki holatni bildiruvchi mavhum ot yasaydi: sevinch (sev+inch), qo‘rqinch, ishonch (ishon+ch), tayanch. Qaysi fe’l qaysi qo‘shimchani olishi so‘zning o‘ziga bog‘liq, shuning uchun ularni so‘z bilan birga yodlash kerak: sev+inch, qo‘rq+inch, lekin ishon+ch, tayan+ch.
Namunalar
Tinchlik hamma uchun kerak.
Sevinchimiz cheksiz, chunki ishonchimiz oqlandi.
Sinfda faoliyat
«Sifatdan ot»: beshta sifat (yaxshi, go‘zal, dono, mard, ochiq) ga -lik qo‘shib mavhum ot yasang va gap tuzing.
Mashq
1
«Go‘zal» sifatidan mavhum ot yasang.
Go‘zallik.
2
Qo‘shimchani ajrating: sevinch, tinchlik, ishonch.
sev+inch, tinch+lik, ishon+ch.
3
Qaysi yozuv to‘g‘ri: yaxshilik yoki yaxshiliq?
Yaxshilik: qo‘shimcha -lik shaklida yoziladi.
4
Nima uchun «sevinch» mavhum ot hisoblanadi?
U his-tuyg‘uni bildiradi, sezgi a’zolari bilan idrok etib bo‘lmaydi, faqat anglanadi.