51
Mustahkamlash
Darslik: 82-bet
MaqsadKo‘makchi fe’llar, fe’l yasalishi va tuzilishiga ko‘ra turlari mavzularini takrorlash.
Yangi so‘zlar
ko‘makchi fe’l · auxiliary verbqo‘shma fe’l · compound verbjuft fe’l · paired verbyasama fe’l · derived verb
Tushuntirish
Ko‘makchi fe’l ravishdoshga qo‘shilib o‘z ma’nosini yo‘qotadi (yozib yubordi). Qo‘shma fe’lning ikki qismi ham o‘z ma’nosini saqlaydi va ular ajratib yoziladi (sayr etmoq, olib kelmoq). Juft fe’l ikki fe’ldan iborat bo‘lib, chiziqcha bilan yoziladi va tez, kutilmagan harakatni bildiradi (oldi-qo‘ydi). Takroriy fe’l bir asosning takrorlanishidan hosil bo‘ladi (kuta-kuta). Sodda fe’l bir asosdan iborat: tub (yurmoq) yoki yasama (shodlanmoq). Imlo: o‘yna, pasay, shovulla.
Namunalar
Dars tugadi-qoldi — juft fe’l; dars tugab qoldi — ko‘makchi fe’lli shakl.
Yaxshilamoq — sodda yasama; sayr qilmoq — qo‘shma; bordi-keldi — juft yoki ot.
Sinfda faoliyat
«Fe’l turlari estafetasi»: jamoalar berilgan fe’llarni sodda, qo‘shma, juft va ko‘makchi fe’lli shakllar ustuniga navbat bilan yozadi.
Mashq
1
Turini aniqlang: yurmoq, sayr etmoq, oldi-qo‘ydi, kuta-kuta.
yurmoq — sodda; sayr etmoq — qo‘shma; oldi-qo‘ydi — juft; kuta-kuta — takroriy.
2
Qaysi biri ko‘makchi fe’lli shakl: olib keldi yoki o‘qib chiqdi?
O‘qib chiqdi.
3
To‘g‘ri yozing: qiyin+a, past+ay, shov+illa.
qiyna, pasay, shovulla.
4
Nima uchun qo‘shma fe’l qismlari ajratib, juft fe’l qismlari esa chiziqcha bilan yoziladi?
Bu imlo qoidasi: qo‘shma fe’l — ajratib; juft va takroriy fe’l — chiziqcha bilan.