Juft fe’llar
Ikki fe’l juftligidan tashkil topgan, bitta so‘roqqa javob bo‘ladigan va gapda bitta gap bo‘lagi vazifasida keladigan fe’llar juft fe’llar deyiladi: oldi-qo‘ydi, ketdi-qoldi, yozdi-qo‘ydi, sindi-qoldi. Juft fe’llar ish-harakatning tez va kutilmaganda ro‘y berishini bildiradi. Juft fe’l qismlari doimo chiziqcha bilan yoziladi. Asosni takrorlash bilan hosil bo‘lgan juft fe’llar takroriy fe’llar ham deyiladi: ishlay-ishlay, kuta-kuta, o‘yladi-o‘yladi. Ularning qismlari ham chiziqcha bilan yoziladi. Oldi-berdi, bordi-keldi kabi juft so‘zlar esa otga o‘tgan: oldi-berdi (savdo-sotiq).
| Tur | Qanday hosil bo‘ladi | Misol |
|---|---|---|
| juft fe’l | ikki fe’l, chiziqcha bilan | sindi-qoldi; uxladi-qoldi |
| takroriy fe’l | asos takrori, chiziqcha bilan | yura-yura; o‘qiy-o‘qiy |
Bola hikoyada yo‘qolgan kitobni «izla-izla topdi» deb yozdi. Takror harakat uzoq davom etganini ko‘rsatdi, chiziqcha esa ikki qismni bitta fe’l qilib bog‘ladi.
Yozuvchi harakatning davomiyligini takror bilan ko‘rsatadi, korrektor defis qo‘yilishini tekshiradi, o‘qituvchi imlo qoidasini tushuntiradi.
Bir harakatning ancha davom etganini bildiradigan qilib fe’lni takrorlab gap tuzing.
«Chiziqcha qayerda?»: o‘qituvchi juft va takroriy fe’llarni aytadi, bolalar ularni chiziqcha bilan yozadi.