Qo‘shma fe’llar
Birdan ortiq asosdan tarkib topgan, asoslar orasiga boshqa qo‘shimchalarni qo‘shib bo‘lmaydigan va bitta so‘roqqa javob bo‘ladigan fe’llar qo‘shma fe’llar deyiladi: sayr etmoq, taq etmoq, olib kelmoq, bunyod qilmoq. Ular ot, sifat, son, olmosh, ravish, undov va taqlid so‘zlarga qil-, et-, bo‘l- fe’llarini qo‘shib, shuningdek, fe’l shakllariga kelmoq, ketmoq kabi fe’llarni qo‘shib hosil qilinadi: tarbiya qilmoq, eski bo‘lmoq, bir bo‘lmoq, kim bo‘lmoq, dod solmoq, chirs etmoq. Qo‘shma fe’lning ikkala qismi ham o‘z lug‘aviy ma’nosini saqlaydi: borib keldi — ham bordi, ham keldi. Qismlari ajratib yoziladi. Ikkinchi qismi o‘z ma’nosini yo‘qotsa, bu qo‘shma fe’l emas, ko‘makchi fe’lli shakl bo‘ladi: o‘qib chiqdi.
| Tarkibi | Misol |
|---|---|
| ot, sifat… + qil-, et-, bo‘l- | tarbiya qilmoq; sayr etmoq |
| fe’l shakli + kelmoq, ketmoq | olib kelmoq |
Bola maktab gazetasida «kutubxonaga tashrif buyurdik» deb ikki so‘zni ajratib yozdi. Qo‘shma fe’lning ikki qismi ajratib yoziladi; bu qoida asosan yozuvda kerak.
Muharrir imloni tekshiradi, korrektor ajratib yoki qo‘shib yozishni nazorat qiladi, kotib rasmiy matn yozadi.
Maktab kitobidan -etmoq yoki -qilmoq bilan tugaydigan bir fe’lni toping va u ikki so‘zdan iborat ekanini sezing.
«Qo‘shma fe’l quruvchilari»: bolalar otlarga qil-, et-, bo‘l- fe’llarini qo‘shib qo‘shma fe’l yasaydi (tarbiya + qil, sayr + et).