ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Matematika

Tub va murakkab sonlar. Tub ko‘paytuvchilar

Darslar 5–6 · 2 ta dars · M.A. Mirzaahmedov, A.A. Rahimqoriyev, Sh.N. Ismailov, M.A. To‘xtaxodjayeva. Matematika 6-sinf, 2-nashr. «O‘qituvchi» NMIU, Toshkent, 2017
6

Natural sonlarni tub ko‘paytuvchilarga ajratish

Darslik, 19–20-betlar
MaqsadNatural sonni tub ko‘paytuvchilarga ajratishni o‘rganish va bu ajratishni darajalar bilan yozish.
Yangi so‘zlar
tub ko‘paytuvchi · prime factorko‘paytuvchilarga ajratish · factorizationdaraja · power (exponent)ustun usuli · column method
Tushuntirish

Murakkab sonni faqat tub sonlar ko‘paytmasi ko‘rinishida yozish mumkin. Buning uchun sonni eng kichik tub songa bo‘lamiz, chiqqan bo‘linmani yana tub songa bo‘lamiz va bo‘linma 1 bo‘lguncha davom ettiramiz. Bo‘linuvchi tub sonlarni ko‘paytmada yozamiz: 60 = 2 · 2 · 3 · 5. Bir xil ko‘paytuvchilarni daraja ko‘rinishida yozish qulay: 60 = 2² · 3 · 5. Har bir natural son uchun bunday ajratish bitta (ko‘paytuvchilar tartibigacha).

60 = 2 · 2 · 3 · 5 = 2² · 3 · 5
SonTub bo‘luvchi
602
302
153
55
1
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Sinf suratiga 36 nafar o‘quvchi teng qatorlarda tushmoqchi. 36 = 2 · 2 · 3 · 3. Tub ko‘paytuvchilarni turlicha birlashtirib, 4 qator (har birida 9 kishi), 6 qator (har birida 6 kishi) yoki 3 qator (har birida 12 kishi) hosil qilamiz.

Kim ishlatadi

Dasturchi shifrlashda sonlarni tub ko‘paytuvchilarga ajratishga tayanadi, tishli g‘ildirak ishlab chiqaruvchi tishlar sonini tanlaydi, o‘qituvchi guruhlarni tuzadi.

Bugun sinab ko‘ring

20 dan 50 gacha biror son tanlang (masalan, kitob sahifasi raqami), uning ko‘paytuvchilar daraxtini chizing va tub ko‘paytuvchilarni ko‘paytirib tekshiring.

Namunalar
84 : 2 = 42, 42 : 2 = 21, 21 : 3 = 7, 7 : 7 = 1. Demak 84 = 2 · 2 · 3 · 7 = 2² · 3 · 7.
ƒFormula
360 = 2³ · 3² · 5
8 · 9 · 5 = 360
360 = 2 · 2 · 2 · 3 · 3 · 5 = 2³ · 3² · 5. Tekshiramiz: 8 · 9 · 5 = 360.
Sinfda faoliyat

«Sonlar daraxti»: doskaga 72 soni yoziladi. O‘quvchilar sonni ikki ko‘paytuvchiga ajratib, shoxchalar chizadilar va hamma uchlar tub bo‘lguncha davom ettiradilar. Turli daraxt chizgan guruhlar natijani solishtiradi.

Mashq
1
90 ni tub ko‘paytuvchilarga ajrating.
2
150 ni tub ko‘paytuvchilarga ajrating va daraja bilan yozing.
3
2 · 2 · 3 · 5 · 7 ko‘paytma nechaga teng?
4
Nima uchun ajratishda hamma ko‘paytuvchilar tub bo‘lishi kerak? 12 = 3 · 4 yetarlimi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliYomg‘ir o‘lchagichHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →