ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Matematika

Takrorlash: bo‘linish va har xil maxrajli kasrlar

Darslar 52–53 · 2 ta dars · M.A. Mirzaahmedov, A.A. Rahimqoriyev, Sh.N. Ismailov, M.A. To‘xtaxodjayeva. Matematika 6-sinf, 2-nashr. «O‘qituvchi» NMIU, Toshkent, 2017
53

Yakuniy takrorlash: har xil maxrajli kasrlarni qo‘shish va ayirish

Darslik, 227-bet
MaqsadHar xil maxrajli kasrlar va aralash sonlarni qo‘shish, ayirish, taqqoslashni takrorlash.
Yangi so‘zlar
umumiy maxraj · common denominatoraralash son · mixed numberqisqarmas kasr · irreducible fractiontaqqoslash · comparing
Tushuntirish

Har xil maxrajli kasrlarni qo‘shish yoki ayirishdan oldin ularni EKUK orqali umumiy maxrajga keltiramiz. Keyin suratlar ustida amal bajaramiz, javobni qisqartiramiz va noto‘g‘ri kasr bo‘lsa, butun qismini ajratamiz. Aralash sonlarni qo‘shishda butun va kasr qismlar alohida qo‘shiladi; ayirishda kerak bo‘lsa, butundan bitta birlik olib kasr qismga qo‘shamiz. Taqqoslashda ham kasrlarni umumiy maxrajga keltirib, suratlarni solishtiramiz.

★Esda tuting
Avval umumiy maxraj, keyin amal, oxirida qisqartirish va butun qismni ajratish.
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Bir kitobning 1/4 qismini dushanba, 1/6 qismini seshanba o‘qidingiz. Umumiy maxraj 12: 3/12 + 2/12 = 5/12. Demak kitobning 5/12 qismi o‘qildi, 7/12 qismi qoldi.

Kim ishlatadi

Quruvchi ish bosqichlarini kasr bilan hisoblaydi, oshpaz turli o‘lchamlarni qo‘shadi, o‘qituvchi o‘quv rejaning bajarilgan qismini baholaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Daftaringiz yoki kitobingizning bir qismini bugun, yana bir qismini ertaga ishlatsangiz, qancha qismi bajarilganini kasr bilan yozing.

Namunalar
5/6 − 3/8: EKUK(6, 8) = 24, 20/24 − 9/24 = 11/24.
3 1/4 + 2 5/6 = 5 + 3/12 + 10/12 = 5 13/12 = 6 1/12.
Sinfda faoliyat

«Kasr estafetasi»: jamoa a’zolari navbat bilan doskaga chiqib, zanjirdagi keyingi amalni bajaradi: (1/2 + 1/3) − 1/4 + ... Oxirgi o‘quvchi umumiy javobni yozadi, hamma qadamlarni jamoa tekshiradi.

Mashq
1
7/12 + 5/18 ni hisoblang.
2
4 1/6 − 1 3/4 ni hisoblang.
3
Yo‘lning 2/5 qismi dushanba kuni, 3/10 qismi seshanba kuni asfaltlandi. Yo‘lning qancha qismi qoldi?
4
7/9 va 11/14 dan qaysi biri katta? Qanday aniqladingiz?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliOvqatlantirgich navbatiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →