50
Katakli qog‘ozda yuzlarni hisoblashga oid sodda masalalar
Darslik, 220–221-betlar
MaqsadKatakli qog‘ozda sodda yuz masalalarini yechish: parallelogramm, murakkab shakllarni bo‘laklarga ajratish.
Yangi so‘zlar
parallelogramm · parallelogrammurakkab shakl · composite shapebo‘laklarga ajratish · splitting into partsyuz birligi · unit of area
Tushuntirish
Parallelogrammning yuzi asosi bilan unga tushirilgan balandlik ko‘paytmasiga teng: S = a · h (yon tomon bilan emas!). Buning sababi shundaki, parallelogrammning bir chetidagi uchburchakni ikkinchi chetiga ko‘chirsak, to‘g‘ri to‘rtburchak hosil bo‘ladi. Murakkab shaklning yuzini topishda uni to‘g‘ri to‘rtburchak va uchburchaklarga bo‘lamiz va yuzlarni qo‘shamiz, yoki katta to‘g‘ri to‘rtburchakdan ortiqcha qismni ayiramiz. Natijani Pik formulasi bilan tekshirish mumkin.
Namunalar
Parallelogramm: asosi 9, balandligi 5: S = 9 · 5 = 45 (kvadrat birlik).
L shakl: 6 × 4 to‘g‘ri to‘rtburchakdan 2 × 2 kvadrat qirqib olingan: S = 24 − 4 = 20.
Sinfda faoliyat
«Bo‘lib hisobla»: guruhlarga qiyshiq shakllar chizilgan katakli qog‘oz beriladi. Ular shaklni to‘g‘ri to‘rtburchak va uchburchaklarga ajratib, yuzni hisoblaydi va ikki xil usulni solishtiradi.
Mashq
1
Parallelogrammning asosi 9, balandligi 5. Yuzi nechaga teng?
45
2
6 × 4 to‘g‘ri to‘rtburchakdan 2 × 2 kvadrat kesib olindi. Qolgan shaklning yuzi?
20
3
Asosi 8 katak, balandligi 5 katak bo‘lgan uchburchakning yuzi necha katak?
20
4
Nima uchun parallelogramm yuzini asos bilan yon tomon ko‘paytmasi deb bo‘lmaydi?
Yon tomon qiyshiq, u balandlikdan uzun. Aynan balandlik to‘g‘ri to‘rtburchakka aylantirilganda eni bo‘ladi.