☰ Mundarija · Matematika

Ratsional sonlar, darajalar, kvadrat ildiz va davriy kasr

Darslar 37–38 · 2 ta dars · M.A. Mirzaahmedov, A.A. Rahimqoriyev, Sh.N. Ismailov, M.A. To‘xtaxodjayeva. Matematika 6-sinf, 2-nashr. «O‘qituvchi» NMIU, Toshkent, 2017
38

Natural sonlarning darajalari, kvadrat ildizlar. Davriy kasr haqida tushuncha

Darslik, 177–180-betlar
MaqsadNatural sonlarning darajalarini, kvadrat ildizlarni hisoblash; davriy kasr tushunchasini bilish.
Yangi so‘zlar
daraja · powerarifmetik kvadrat ildiz · arithmetic square rootdavriy kasr · repeating (periodic) decimaldavr · period
Tushuntirish

n sonining k-darajasi n^k — k ta n ning ko‘paytmasi. Manfiy sonning juft darajasi musbat, toq darajasi manfiy: (−2)³ = −8, (−2)⁴ = 16. Musbat S sonidan arifmetik kvadrat ildiz — kvadrati S ga teng bo‘lgan musbat a soni: √S = a, a² = S. Masalan, √100 = 10, √1,21 = 1,1, √(25/36) = 5/6. Oddiy kasrni «burchak usuli» bilan bo‘lsak, chekli yoki cheksiz davriy o‘nli kasr chiqadi: 1/3 = 0,(3), 5/11 = 0,(45). Maxrajida faqat 2 va 5 tub ko‘paytuvchilar bo‘lgan qisqarmas kasr chekli o‘nli kasrga aylanadi. Sof davriy kasrni oddiy kasrga aylantirish uchun davrni surat qilib, maxrajga davrda nechta raqam bo‘lsa, shuncha 9 yoziladi: 0,(7) = 7/9, 0,(45) = 45/99 = 5/11. π kabi davriy bo‘lmagan cheksiz o‘nli kasrlar ratsional emas.

Namunalar
(−3)⁴ = (−3) · (−3) · (−3) · (−3) = 81. (−1)²⁰¹⁸ = 1, chunki daraja ko‘rsatkichi juft.
5 : 11 ni burchak usuli bilan bo‘lsak, 0,454545... chiqadi, ya’ni 5/11 = 0,(45). Davr — 45.
Sinfda faoliyat

«Kvadrat topish»: doskaga 144, 225, 0,49 va 25/36 yoziladi. O‘quvchilar «tomoni nechaga teng kvadratning yuzi shunday?» deb o‘ylab ildizni topadi va tekshirish uchun kvadratga ko‘taradi.

Mashq
1
(−2)³ ni hisoblang.
2
√1,21 ni toping.
3
5/11 ni o‘nli kasr ko‘rinishida yozing.
4
Nima uchun (−1) ning 2018-darajasi 1 ga teng?