ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Matematika

Musbat va manfiy sonlar. Koordinata to‘g‘ri chizig‘i

Darslar 27–28 · 2 ta dars · M.A. Mirzaahmedov, A.A. Rahimqoriyev, Sh.N. Ismailov, M.A. To‘xtaxodjayeva. Matematika 6-sinf, 2-nashr. «O‘qituvchi» NMIU, Toshkent, 2017
28

Koordinata to‘g‘ri chizig‘i. Musbat va manfiy sonlarni son o‘qida tasvirlash

Darslik, 127–131-betlar
MaqsadKoordinata to‘g‘ri chizig‘ini bilish; musbat va manfiy sonlarni son o‘qida tasvirlash va nuqta koordinatasini aniqlash.
Yangi so‘zlar
koordinata to‘g‘ri chizig‘i · coordinate line (number line)koordinata boshi · originbirlik kesma · unit segmentnuqta koordinatasi · coordinate of a point
Tushuntirish

Koordinata to‘g‘ri chizig‘i — boshlang‘ich nuqta (koordinata boshi, O), yo‘nalish va birlik kesma tanlangan to‘g‘ri chiziq. Odatda yo‘nalish o‘ngga tomon olinadi. O dan o‘ngda musbat sonlar, chapda manfiy sonlar joylashadi. Har bir nuqtaga bitta son mos keladi — bu uning koordinatasi: A(−3) yozuvi A nuqtaning koordinatasi −3 ekanini bildiradi. Birlik kesmalar bir xil uzunlikda bo‘lishi shart. Ikki nuqta orasidagi masofani ular orasidagi birlik kesmalarni sanab topamiz.

−5−4−3−2−1012345AOB
−15−10−5051015−32

−3 + 5 = 2

Musbat son qo‘shish — o‘ngga siljish

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Ko‘cha bo‘ylab bekatlar bor: maktab 0 nuqtada, bog‘ o‘ngga 2 bekat (+2), kutubxona chapga 4 bekat (−4). Kutubxonadan bog‘gacha 2 − (−4) = 6 bekat.

Kim ishlatadi

Xarita tuzuvchi joylarni chiziq bo‘yicha belgilaydi, metro va temir yo‘l rejalovchisi bekatlarni joylashtiradi, o‘yin dasturchisi qahramon o‘rnini koordinata bilan beradi.

Bugun sinab ko‘ring

Uzun qog‘oz tasmada 0 ni o‘rtaga qo‘yib, o‘ng va chap tomonga sonlarni belgilang va ikki sonni tanlab, orasida nechta birlik borligini sanang.

Namunalar
−5−4−3−2−101234AOB
A(−3) va B(2) orasidagi masofa: A dan O gacha 3 birlik, O dan B gacha 2 birlik, jami 3 + 2 = 5 birlik.
−8−7−6−5−4−3−2−101234−6−22
−6 va 2 nuqtalar o‘rtasi: ular orasidagi masofa 6 + 2 = 8 birlik, yarmi 4 birlik; 2 dan 4 birlik chapga yursak, −2 ga kelamiz. Bu nuqta −6 dan ham, 2 dan ham 4 birlik uzoqda.
Sinfda faoliyat

«Odam son o‘qi»: yerga bo‘r bilan −5 dan 5 gacha son o‘qi chiziladi. Bir o‘quvchi «nuqta» bo‘lib turadi, boshqalari «A(−3)» kabi buyruqlar beradi va o‘quvchi mos joyga qadam tashlaydi.

Mashq
1
Musbat sonlar koordinata boshidan qaysi tomonda joylashadi?
2
A(−4) va B(3) nuqtalar orasidagi masofa necha birlik?
−6−5−4−3−2−1012345AB
3
−6 va 2 sonlarining o‘rtasidagi sonni toping.
4
Nima uchun son o‘qida birlik kesmalar bir xil uzunlikda bo‘lishi kerak?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliHovlidagi ob-havo punktiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →