☰ Mundarija · Matematika

Musbat va manfiy sonlar. Koordinata to‘g‘ri chizig‘i

Darslar 27–28 · 2 ta dars · M.A. Mirzaahmedov, A.A. Rahimqoriyev, Sh.N. Ismailov, M.A. To‘xtaxodjayeva. Matematika 6-sinf, 2-nashr. «O‘qituvchi» NMIU, Toshkent, 2017
28

Koordinata to‘g‘ri chizig‘i. Musbat va manfiy sonlarni son o‘qida tasvirlash

Darslik, 127–131-betlar
MaqsadKoordinata to‘g‘ri chizig‘ini bilish; musbat va manfiy sonlarni son o‘qida tasvirlash va nuqta koordinatasini aniqlash.
Yangi so‘zlar
koordinata to‘g‘ri chizig‘i · coordinate line (number line)koordinata boshi · originbirlik kesma · unit segmentnuqta koordinatasi · coordinate of a point
Tushuntirish

Koordinata to‘g‘ri chizig‘i — boshlang‘ich nuqta (koordinata boshi, O), yo‘nalish va birlik kesma tanlangan to‘g‘ri chiziq. Odatda yo‘nalish o‘ngga tomon olinadi. O dan o‘ngda musbat sonlar, chapda manfiy sonlar joylashadi. Har bir nuqtaga bitta son mos keladi — bu uning koordinatasi: A(−3) yozuvi A nuqtaning koordinatasi −3 ekanini bildiradi. Birlik kesmalar bir xil uzunlikda bo‘lishi shart. Ikki nuqta orasidagi masofani ular orasidagi birlik kesmalarni sanab topamiz.

Namunalar
A(−3) va B(2) orasidagi masofa: A dan O gacha 3 birlik, O dan B gacha 2 birlik, jami 3 + 2 = 5 birlik.
−6 va 2 nuqtalar o‘rtasi: ular orasidagi masofa 6 + 2 = 8 birlik, yarmi 4 birlik; 2 dan 4 birlik chapga yursak, −2 ga kelamiz. Bu nuqta −6 dan ham, 2 dan ham 4 birlik uzoqda.
Sinfda faoliyat

«Odam son o‘qi»: yerga bo‘r bilan −5 dan 5 gacha son o‘qi chiziladi. Bir o‘quvchi «nuqta» bo‘lib turadi, boshqalari «A(−3)» kabi buyruqlar beradi va o‘quvchi mos joyga qadam tashlaydi.

Mashq
1
Musbat sonlar koordinata boshidan qaysi tomonda joylashadi?
2
A(−4) va B(3) nuqtalar orasidagi masofa necha birlik?
3
−6 va 2 sonlarining o‘rtasidagi sonni toping.
4
Nima uchun son o‘qida birlik kesmalar bir xil uzunlikda bo‘lishi kerak?