ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Matematika

Nisbat, proporsiya va uning asosiy xossasi

Darslar 21–22 · 2 ta dars · M.A. Mirzaahmedov, A.A. Rahimqoriyev, Sh.N. Ismailov, M.A. To‘xtaxodjayeva. Matematika 6-sinf, 2-nashr. «O‘qituvchi» NMIU, Toshkent, 2017
22

Proporsiyaning asosiy xossasi

Darslik, 93–97-betlar
MaqsadProporsiyaning asosiy xossasini bilish va undan foydalanib proporsiyani tekshirish hamda noma’lum hadni topish.
Yangi so‘zlar
asosiy xossa · basic propertychekka hadlar ko‘paytmasi · product of the extremeso‘rta hadlar ko‘paytmasi · product of the meansnoma’lum had · unknown term
Tushuntirish

Proporsiyaning asosiy xossasi: chekka hadlar ko‘paytmasi o‘rta hadlar ko‘paytmasiga teng, ya’ni a : b = c : d bo‘lsa, a · d = b · c. Teskarisi ham to‘g‘ri: ko‘paytmalar teng bo‘lsa, proporsiya o‘rinli. Shu xossa bilan tenglikni tekshiramiz: 3 : 5 = 6 : 10, chunki 3 · 10 = 30 va 5 · 6 = 30. Noma’lum chekka hadni topish uchun o‘rta hadlar ko‘paytmasini ma’lum chekka hadga bo‘lamiz; noma’lum o‘rta hadni topish uchun chekka hadlar ko‘paytmasini ma’lum o‘rta hadga bo‘lamiz.

ƒFormula
a : b = c : d ⇒ a · d = b · c
Chekkalar ko‘paytmasi = o‘rtalar ko‘paytmasi
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Rasm eni 4 sm, bo‘yi 3 sm. Uni kattalashtirib, eni 12 sm qilishdi. Tasvir buzilmasligi uchun 4 : 3 = 12 : x. Asosiy xossadan x = 3 · 12 : 4 = 9 sm bo‘lishi kerak.

Kim ishlatadi

Dizayner rasmni buzmasdan kattalashtiradi, bosmaxona xodimi o‘lchamlarni moslaydi, oshpaz retseptdagi nisbatni saqlaydi.

Bugun sinab ko‘ring

2 sm × 3 sm to‘rtburchak chizing, so‘ng 6 sm × 9 sm to‘rtburchak chizing va 2 : 3 = 6 : 9 ekanini asosiy xossa bilan tekshiring.

Namunalar
4 : 7 = 12 : 20
ChekkalarO‘rtalar
4 · 20 = 807 · 12 = 84
4 : 7 = 12 : 20? Chekkalar: 4 · 20 = 80, o‘rtalar: 7 · 12 = 84. 80 ≠ 84, proporsiya emas.
x : 4 = 9 : 6 da x chekka had: x = 4 · 9 : 6 = 6.
Sinfda faoliyat

«Ko‘paytma tekshiruvi»: har bir jamoaga proporsiyalar yozilgan kartochkalar beriladi, ba’zilari noto‘g‘ri. Jamoalar chekkalar va o‘rtalar ko‘paytmasini hisoblab, noto‘g‘rilarini ajratadi.

Mashq
1
6 : 9 = 8 : 12 proporsiyani tekshiring.
2
4 : 7 = 12 : 20 proporsiyami?
3
x : 4 = 9 : 6 da x ni toping.
4
Nima uchun noma’lum chekka hadni topishda o‘rta hadlar ko‘paytmasini ma’lum chekka hadga bo‘lamiz?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliBochka tagiga qaysi taxta?Haftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →