Proporsiyaning asosiy xossasi
Proporsiyaning asosiy xossasi: chekka hadlar ko‘paytmasi o‘rta hadlar ko‘paytmasiga teng, ya’ni a : b = c : d bo‘lsa, a · d = b · c. Teskarisi ham to‘g‘ri: ko‘paytmalar teng bo‘lsa, proporsiya o‘rinli. Shu xossa bilan tenglikni tekshiramiz: 3 : 5 = 6 : 10, chunki 3 · 10 = 30 va 5 · 6 = 30. Noma’lum chekka hadni topish uchun o‘rta hadlar ko‘paytmasini ma’lum chekka hadga bo‘lamiz; noma’lum o‘rta hadni topish uchun chekka hadlar ko‘paytmasini ma’lum o‘rta hadga bo‘lamiz.
Rasm eni 4 sm, bo‘yi 3 sm. Uni kattalashtirib, eni 12 sm qilishdi. Tasvir buzilmasligi uchun 4 : 3 = 12 : x. Asosiy xossadan x = 3 · 12 : 4 = 9 sm bo‘lishi kerak.
Dizayner rasmni buzmasdan kattalashtiradi, bosmaxona xodimi o‘lchamlarni moslaydi, oshpaz retseptdagi nisbatni saqlaydi.
2 sm × 3 sm to‘rtburchak chizing, so‘ng 6 sm × 9 sm to‘rtburchak chizing va 2 : 3 = 6 : 9 ekanini asosiy xossa bilan tekshiring.
| Chekkalar | O‘rtalar |
|---|---|
| 4 · 20 = 80 | 7 · 12 = 84 |
«Ko‘paytma tekshiruvi»: har bir jamoaga proporsiyalar yozilgan kartochkalar beriladi, ba’zilari noto‘g‘ri. Jamoalar chekkalar va o‘rtalar ko‘paytmasini hisoblab, noto‘g‘rilarini ajratadi.