ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Botanika

Barglarning joylashishi va ichki tuzilishi

Darslar 17–18 · 2 ta dars · O‘. Pratov, A. To‘xtayev, F. Azimova, I. Saparboyev, M. Umaraliyeva. Biologiya (Botanika), 6-sinf. «O‘zbekiston» NMIU, Toshkent, 2017
18

Barglarning ichki tuzilishi

Darslik: 41–42-betlar
MaqsadBargning ichki tuzilishini (epiderma, og‘izcha, barg eti, tomirlar) va ularning vazifalarini aytish.
Yangi so‘zlar
og‘izcha · stoma (pl. stomata)barg eti (mezofill) · mesophyll (leaf flesh)xlorofill · chlorophyllnay-tolali boylam · vascular bundle
Tushuntirish

Bargning ko‘ndalang kesimi mikroskopda ko‘riladi. Yaproqning ustki va ostki yuzasi epiderma (po‘st) bilan qoplangan: hujayralari zich joylashgan, deyarli shaffof, shuning uchun yorug‘lik ichkariga o‘tadi; epiderma ichki qatlamlarni shikastlanish va qurib qolishdan saqlaydi. Epidermada loviyasimon juft yopuvchi hujayralar va ular orasidagi og‘izchalar bor; yopuvchi hujayralarda xloroplastlar mavjud. Og‘izchalar orqali gaz almashinuvi va suv bug‘latish bo‘ladi. Epiderma orasida barg eti joylashgan: xloroplastlari ko‘p bo‘lgan hujayralar bir necha qavat — ustida cho‘ziq ustunsimon, ostida yumaloq-ovalsimon. Barg etida fotosintez boradi. Tomirlarda o‘tkazuvchi naylar (suv va mineral tuzlar), elaksimon naylar (organik moddalar) va mexanik tolalar bor; ular birga nay-tolali boylamni hosil qiladi.

Bargning ichki tuzilishi
QismTuzilishi
Epidermaustki va ostki yuzada; og‘izchalar bor
Barg etiustda ustunsimon, ostda yumaloq-ovalsimon hujayralar
Tomirlarnay-tolali boylam
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Yozda bozordan olib kelingan ismaloq yoki salat bargi issiq oshxonada bir necha soatda so‘lib qoladi. Barglar og‘izchalari orqali suvni bug‘latadi. Shuning uchun ularni nam mato bilan o‘rab, salqin joyda saqlashadi.

Kim ishlatadi

Sotuvchi ko‘katni nam tutib turadi, oshpaz sabzavotni to‘g‘ri saqlaydi, bog‘bon issiq kunda o‘simlikni sug‘orish vaqtini tanlaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Bir bog‘ ko‘katni ikkiga bo‘ling: birini nam matoga o‘rab, ikkinchisini ochiq qoldiring. Bir-ikki soatdan keyin qaysi biri yangiligini saqlaganini solishtiring.

Namunalar
!Lak usuli
Tirnoq lakini faqat ochiq havoda, kattalar nazoratida ishlating; ko‘z va og‘izga tegizmang. Kesish asbobi faqat o‘qituvchida.
Og‘izcha ochilganda havo (CO₂ va O₂) kiradi-chiqadi va suv bug‘lanadi; yopilganda suv tejaladi — yopuvchi hujayralar shaklining o‘zgarishi bilan boshqariladi.
Barg eti hujayralarida ko‘p xloroplast bo‘lgani uchun barg yashil; ostki tomon och rangli, chunki u yerdagi hujayralar kamroq zich va xloroplastlari kamroq.
Sinfda faoliyat

Preparat: yangi barg (masalan, rediska yoki xona o‘simligi bargi) kesmasidan yupqa kesim olib, mikroskopda ko‘ring (o‘qituvchi kesadi). Yoki lak usuli: bargning ostki tomoniga rangsiz tirnoq laki surtib quriting, plyonkani yelim lenta bilan ko‘chiring va mikroskopda og‘izchalarni ko‘ring. Xavfsizlik: lak bilan faqat ochiq havoda, kattalar nazoratida ishlang, ko‘z va og‘izga tegizmang; kesish asbobi faqat o‘qituvchida.

Mashq
1
Bargning ichki tuzilishi qanday qismlardan iborat?
2
Og‘izcha qanday tuzilgan va qanday vazifani bajaradi?
3
Barg etida qaysi jarayon boradi va nega?
4
Nima uchun epiderma hujayralari shaffof bo‘lishi kerak?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliSayohat ovqati rejasiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →