Novda tizimining shakllanishi
Novda uchidagi kurtakda o‘sish konusi bor: uning yupqa qobiqli hujayralari doim bo‘linadi, hujayralar soni ko‘payib, poya bo‘yiga o‘sadi. Poyaning uchi chilpib tashlansa, bo‘yiga o‘sish to‘xtaydi, yon kurtaklardan ko‘p yon novdalar o‘sadi va o‘simlik shoxlaydi; bog‘dorchilikda daraxtga shakl berish va ko‘p hosil olishda shundan foydalaniladi. O‘sish tezligi turga bog‘liq: tol, terak, chinor tez, nok, do‘lana, pista sekin o‘sadi; tok bir yozda bir necha metr o‘sadi. Poya eniga kambiy hisobiga yo‘g‘onlashadi. Bahorda kambiyga suv va oziq ko‘p keladi, hujayralari yirik va och rangli bo‘ladi; yozning oxiriga kelib hujayralar maydalashadi, kuzda bo‘linish to‘xtaydi. Natijada har yili yog‘ochlikda bitta yillik halqa (bahorgi keng va yozgi-kuzgi tor qism) hosil bo‘ladi. Kesimdagi halqalarni sanab daraxtning yoshini taxminan aniqlash mumkin.
Daraxt ekilganda uning tanasiga bola ko‘kragi balandligida temir yorliq mahkamlangan. Yillar o‘tib ham yorliq o‘sha balandlikda turibdi, daraxt esa ancha baland bo‘lib ketgan. Poya uchidan uzunasiga o‘sadi, tana esa faqat yo‘g‘onlashadi va hatto yorliqni o‘rab olishi mumkin.
O‘rmonchi yillik halqalarga qarab daraxt yoshini bilib oladi, bog‘bon yosh daraxtni yo‘g‘onlashayotgan tanasi qisilib qolmasligi uchun bo‘sh bog‘laydi, mevachi daraxt shoxlansin deb uchlarini qirqadi.
Tanasi sim, panjara yoki yorliqni o‘rab olgan daraxt bormi, qidirib ko‘ring. Faqat qarang, simga tegmang.
«Halqa sanash»: o‘qituvchi daraxt kesimi suratini (yoki arralangan xoda) ko‘rsatadi. Guruhlar halqalarni sanab yoshini aniqlaydi, quruq yoki yomg‘irli yillarni (ingichka halqalar) topishga urinadi. Xavfsizlik: arralangan xodadagi qirrali joylarga ehtiyot bo‘ling, tirnoq-zirapchadan saqlaning.