Piyozdoshlar oilasi
Piyozdoshlar oilasi (darslik bo‘yicha ~750 tur) Avstraliyadan boshqa deyarli hamma joyda o‘sadi; hozirgi tizimlar uni Amaryllidaceae oilasining Allioideae kenja oilasi sifatida ko‘radi. Ular piyozboshli ko‘p yillik o‘tlar. Piyozboshi — qisqargan yerosti novdasi, etdor tangachalari barglarning ostki qismi. Barglari shishgan, yassi, ipsimon, bandsiz, ostki qismi novsimon. To‘pguli ochilmaguncha yupqa qobiq bilan o‘ralgan oddiy soyabon. Gullari ikki jinsli, to‘g‘ri; gulqo‘rg‘on oddiy, 6 bargli (ikki doirada), 6 changchi, urug‘chi 1 ta (3 ta urug‘chibargdan); mevasi ko‘sak. Formula: Og3+3 Ch3+3 U(3). Bosh piyoz (Allium cepa): gul poyasi 100 sm gacha, o‘rtasi shishgan va kovak, to‘pguli sharsimon, gullari oqish-yashil, may-iyunda gullaydi, mevasi iyulda pishadi. Piyoz va sarimsoq (Allium sativum) fitonsidlarga boy: bu moddalar mikroblarni o‘ldiradi yoki ko‘payishini to‘xtatadi. Yovvoyi turlardan mador piyoz (matur), anzur piyoz kabilar yeyiladi, gul piyoz va boshqalar manzarali; 10 turi «Qizil kitob»da. Piyozni kesganda ko‘zni achitadigan uchuvchan moddalar ajraladi.
Kattalar piyoz to‘g‘raganda ko‘zingiz yoshlanadi, chunki kesilgan hujayralardan ko‘zni qitiqlovchi gaz chiqadi. Oshpazlar buning oldini olish uchun piyozni oldin sovitadi.
Oshpaz piyozni ehtiyotkorlik bilan tayyorlaydi, sabzavotchi piyoz yetishtiradi, oziq-ovqat mutaxassisi piyozning hid va ta’mi kelib chiqishini o‘rganadi.
Kattalar piyoz to‘g‘rayotganda bir oz nariroqda turib, hid sizga qancha vaqtda yetib kelishini va xonada qancha turishini kuzating.
Tajriba: ikkita idishda piyoz va sarimsoq boshini suvga yarim botirib o‘stiring; har 3 kunda ildiz va barg uzunligini o‘lchab jadvalga yozing. Xavfsizlik: pichoqni kattalar ishlatsin; piyoz shirasi ko‘zga tegsa toza suv bilan yuving; kichik bolalar yo‘q joyda ishlang; chirigan piyozni yemang; qo‘lni yuving.