O‘simliklarning ko‘payishi
Ko‘payish — tirik organizmlarning muhim xususiyati. O‘simliklar jinssiz va jinsiy yo‘l bilan ko‘payadi. Vegetativ ko‘payish — jinssiz ko‘payishning bir turi: yangi o‘simlik ildiz, ildizpoya, tugunak, piyozbosh, novda yoki bargdan o‘sadi. Tabiatda ajriq, g‘umay, bug‘doyiq ildizpoyasidan; lola, boychechak, nargis piyozboshdan; terak, na’matak, shirinmiya, yantoq ildiz bachkilaridan (ildizdagi kurtakdan o‘sgan yosh novdalardan); qulupnay mo‘ylovidan ko‘payadi; suv toshqinida tol novdasi ildiz otishi mumkin. Madaniy o‘simliklarda: qalamcha — novda bo‘lagi (tok, anjir, anor, atirgul, qoraqat; tok qalamchalari kuzda kesish vaqtida 45–50 sm qilib tayyorlanadi, nam chuqurda saqlanib bahorda ekiladi); tugunak (kartoshka); parxish — novdani onadan ajratmay ko‘mib, ildiz chiqargach ajratish (tok, atirgul, qoraqat); payvandlash — bir o‘simlik qismi (payvandust)ni boshqasiga (payvandtag) o‘rnatish: iskana (yoriq) payvand erta bahorda, kurtak payvand («T» shaklidagi kesim) asosan avgustda qilinadi. Maqsad: tez ko‘paytirish va navning yaxshi belgilarini saqlash.
| Tabiatda | ildizpoya, piyozbosh, ildiz bachkilari, mo‘ylov |
|---|---|
| Madaniy o‘simliklarda | qalamcha, tugunak, parxish, payvandlash |
Amaliy ish: xona o‘simligi (pelargoniya, tradeskansiya, koleus) novdasidan 8–10 sm li qalamcha kesing (kattalar yordamida), suvli idishga yoki nam qumga qo‘ying va 2–3 haftada ildiz chiqishini kuzating, har kuni yozib boring. Tol novdasi bilan ham sinab ko‘rish mumkin. Payvandlashni faqat mutaxassis ko‘rsatadi (o‘tkir pichoq). Xavfsizlik: o‘tkir asbob (pichoq, sekatör) faqat kattalarda; suvni 2–3 kunda almashtiring; qo‘lni yuving.