☰ Mundarija · Matematika

O‘nli kasrlarni ko‘paytirish va bo‘lish (natural songa)

Darslar 62–63 · 2 ta dars · B.Q. Xaydarov. Matematika 5-sinf, 1–2-qismlar. Qayta ishlangan va to‘ldirilgan uchinchi nashri. Toshkent, 2020
63

O‘nli kasrlarni natural songa bo‘lish

Darslik: 2-qism, 63-dars, 104–109-betlar
MaqsadO‘nli kasrni natural songa va 10, 100, 1000 ga bo‘lish.
Yangi so‘zlar
bo‘linma · quotientburchak usuli · long divisionbo‘luvchi · divisorbo‘linuvchi · dividend
Tushuntirish

O‘nli kasrni natural songa bo‘lish uchun vergulga e’tibor bermay bo‘lamiz, butun qismini bo‘lish tugagan zahoti bo‘linmaga vergul qo‘yamiz va bo‘lishni davom ettiramiz. Agar butun qism bo‘luvchidan kichik bo‘lsa, bo‘linmaning butun qismi 0 bo‘ladi: 2,56 : 8 = 0,32. Qoldiq chiqib qolsa, o‘nli kasrning o‘ng tomoniga nol yozib bo‘lishni davom ettirish mumkin, chunki nol kasrni o‘zgartirmaydi. Natijani ko‘paytirish bilan tekshiramiz. O‘nli kasrni 10, 100, 1000 ga bo‘lganda vergulni mos ravishda 1, 2, 3 xona chapga suramiz; kerak bo‘lsa chap tomonga nollar yoziladi: 36,8 : 1000 = 0,0368.

Namunalar
25,2 : 6 = 4,2 (25 : 6 = 4, qoldiq 1, vergul, 12 : 6 = 2). Tekshiramiz: 4,2 · 6 = 25,2. 3,6 : 8 = 0,45; 7,5 : 4 = 1,875.
42,8 : 100 = 0,428 (vergul 2 xona chapga); 5,3 : 1000 = 0,0053 (chapga nollar yozildi).
Sinfda faoliyat

«Teng bo‘laklarga»: 7,5 m lenta 5 ta teng bo‘lakka bo‘linadi. Chizg‘ich bilan 75 cm uzunlikdagi qog‘oz tasmani 5 ga buklab bo‘lib, bo‘lak uzunligini 7,5 : 5 bilan solishtiring.

Mashq
1
18,9 : 7 ni hisoblang.
2
0,54 : 9 ni hisoblang.
3
53,2 : 100 ni hisoblang.
4
Nima uchun 7,5 : 4 ni bo‘lganda o‘ng tomonga nol yozish mumkin?