61
O‘tilganlarni takrorlashga doir masalalar
Darslik: 2-qism, 61-dars, 97–99-betlar
MaqsadO‘tilganlarni takrorlash: o‘nli kasrlar, yaxlitlash, harakatga va kasrga doir masalalar.
Yangi so‘zlar
o‘nli kasr · decimalyaxlitlash · roundingquvlab yetish tezligi · catch-up speedperimetr · perimeter
Tushuntirish
Takrorlashda o‘nli kasrlarni o‘qish, taqqoslash, qo‘shish va ayirishni mustahkamlaymiz. Qo‘shish va ayirishda vergullar bir-birining tagiga yoziladi, javob ham shu tartibda olinadi. Yaxlitlashda birinchi tashlab yuborilgan raqamga qaraymiz: 5 dan 9 gacha bo‘lsa oldingi raqamga 1 qo‘shiladi, 0 dan 4 gacha bo‘lsa o‘zgarmaydi. Quvlab yetish masalalarida tezliklar ayirmasi ishlatiladi: kechroq chiqqan jism boshlang‘ich masofani v₁ − v₂ tezlik bilan qisqartiradi. Kasr masalalarida sonning qismini yoki qismiga ko‘ra butunni topamiz.
Namunalar
Hisoblang: 9,8 + 3,45 − 2,6 = 13,25 − 2,6 = 10,65. Yaxlitlash: 10,65 ≈ 10,7 (o‘ndan birlargacha), chunki tashlanadigan raqam 5.
Velosipedchi 15 km/h tezlik bilan 2 soat oldin chiqdi. Masofa 15 · 2 = 30 km. Mototsiklchi 45 km/h bilan quvsa, 30 : (45 − 15) = 1 soatda yetadi.
Sinfda faoliyat
«Takrorlash kartochkalari»: kartochkalarga 6 ta o‘nli kasr yozing, juft-juft taqqoslang, so‘ng ularni o‘ndan birlargacha yaxlitlang va o‘sish tartibida taxlang.
Mashq
1
Hisoblang: 12,6 + 8,45 − 5,15.
15,9
2
7,496 ni yuzdan birlargacha yaxlitlang.
7,50
3
Yuk mashinasi 40 km/h bilan 2 soat oldin chiqdi. Yengil mashina 60 km/h bilan quvadi. Necha soatda yetadi?
4
4
To‘g‘ri to‘rtburchak eni 12 cm, bu bo‘yining 3/4 qismi. Yuzi necha cm²?
192