ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Matematika

Tejamkorlik; o‘nli kasrlar takrori

Darslar 60–61 · 2 ta dars · B.Q. Xaydarov. Matematika 5-sinf, 1–2-qismlar. Qayta ishlangan va to‘ldirilgan uchinchi nashri. Toshkent, 2020
61

O‘tilganlarni takrorlashga doir masalalar

Darslik: 2-qism, 61-dars, 97–99-betlar
MaqsadO‘tilganlarni takrorlash: o‘nli kasrlar, yaxlitlash, harakatga va kasrga doir masalalar.
Yangi so‘zlar
o‘nli kasr · decimalyaxlitlash · roundingquvlab yetish tezligi · catch-up speedperimetr · perimeter
Tushuntirish

Takrorlashda o‘nli kasrlarni o‘qish, taqqoslash, qo‘shish va ayirishni mustahkamlaymiz. Qo‘shish va ayirishda vergullar bir-birining tagiga yoziladi, javob ham shu tartibda olinadi. Yaxlitlashda birinchi tashlab yuborilgan raqamga qaraymiz: 5 dan 9 gacha bo‘lsa oldingi raqamga 1 qo‘shiladi, 0 dan 4 gacha bo‘lsa o‘zgarmaydi. Quvlab yetish masalalarida tezliklar ayirmasi ishlatiladi: kechroq chiqqan jism boshlang‘ich masofani v₁ − v₂ tezlik bilan qisqartiradi. Kasr masalalarida sonning qismini yoki qismiga ko‘ra butunni topamiz.

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Sinf sayrda avval bog‘gacha 1,2 km, keyin kutubxonagacha yana 0,85 km yurdi. Hammasi 1,2 + 0,85 = 2,05 km. O‘ndan birgacha yaxlitlansa, 2,05 ≈ 2,1 km.

Kim ishlatadi

Yo‘l rejalovchisi masofalarni qo‘shib yaxlitlaydi, gid sayohat uzunligini ayta oladi, o‘qituvchi sayr yo‘nalishini oldindan hisoblaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Tez-tez yuradigan yo‘lingizni ikki qismga bo‘ling, masalan, uydan burilishgacha va burilishdan maktabgacha. Har bir qismini km da o‘nlik kasr qilib taxmin qiling (masalan, 0,3 va 0,45), qo‘shing va yig‘indini o‘ndan birgacha yaxlitlang.

Namunalar
9,803,45+13,25
Hisoblang: 9,8 + 3,45 − 2,6 = 13,25 − 2,6 = 10,65. Yaxlitlash: 10,65 ≈ 10,7 (o‘ndan birlargacha), chunki tashlanadigan raqam 5.
45 km/h15 km/h30 kmAB
Velosipedchi 15 km/h tezlik bilan 2 soat oldin chiqdi. Masofa 15 · 2 = 30 km. Mototsiklchi 45 km/h bilan quvsa, 30 : (45 − 15) = 1 soatda yetadi.
Sinfda faoliyat

«Takrorlash kartochkalari»: kartochkalarga 6 ta o‘nli kasr yozing, juft-juft taqqoslang, so‘ng ularni o‘ndan birlargacha yaxlitlang va o‘sish tartibida taxlang.

Mashq
1
Hisoblang: 12,6 + 8,45 − 5,15.
2
7,496 ni yuzdan birlargacha yaxlitlang.
3
Yuk mashinasi 40 km/h bilan 2 soat oldin chiqdi. Yengil mashina 60 km/h bilan quvadi. Necha soatda yetadi?
4
To‘g‘ri to‘rtburchak eni 12 cm, bu bo‘yining 3/4 qismi. Yuzi necha cm²?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliKo‘chat o‘tqazish hashariHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →