42
Kasrlarni taqqoslash
Darslik: 2-qism, 42-dars, 24–27-betlar
MaqsadTeng kasrlar; maxrajlari bir xil kasrlarni va sonlar nurida kasrlarni taqqoslash; qismi ma’lum bo‘lgan sonni topish.
Yangi so‘zlar
teng kasrlar · equal fractionstaqqoslash · comparingsonlar nuri · number raybutunni topish · finding the whole
Tushuntirish
Ikki kasr bitta sonning turlicha yozilishi bo‘lishi mumkin: 1/2 va 2/4 teng kasrlardir, chunki nonning yarmi va to‘rtdan ikki qismi bir xil. Maxrajlari bir xil ikki kasrdan surati katta bo‘lgani katta: 5/7 > 3/7. Sonlar nurida ikki kasrdan chaproqda yotgani kichik, o‘ngroqda yotgani katta bo‘ladi. Agar sonning a/b qismi m ga teng bo‘lsa, sonning o‘zini topish uchun m ni a ga bo‘lib, b ga ko‘paytiramiz. Masalan, sonning 2/3 qismi 14 bo‘lsa, 14 : 2 = 7 bir ulush, butun son 7 · 3 = 21.
Namunalar
3/8 va 5/8 ni taqqoslaymiz: maxrajlari bir xil, 3 < 5, demak 3/8 < 5/8. Sonlar nurida 3/8 nuqtasi 5/8 nuqtasidan chapda yotadi.
Kitobning 3/5 qismi — 90 bet. Bir ulush 90 : 3 = 30 bet, butun kitob 30 · 5 = 150 bet.
Sinfda faoliyat
«Kasr devori»: qog‘oz tasmalarni 2, 4 va 8 teng bo‘lakka buklang. Tasmalarni yonma-yon qo‘yib, qaysi kasrlar teng ekanini (masalan, 1/2 = 4/8) toping.
Mashq
1
Quyidagilardan qaysi biri katta: 6/11 yoki 9/11? Nega?
9/11, chunki maxrajlari bir xil va surati katta.
2
Sonning 4/7 qismi 28 ga teng. Sonning o‘zini toping.
49
3
Sonlar nurida 2/9 va 7/9 nuqtalaridan qaysi biri o‘ngda yotadi?
7/9
4
Yuguruvchi poyga masofasining 5/6 qismini yugurdi, bu 25 km. Poyga masofasi necha km?
30