ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Matematika

Yuzni taqribiy hisoblash va IV bobni takrorlash

Darslar 39–40 · 2 ta dars · B.Q. Xaydarov. Matematika 5-sinf, 1–2-qismlar. Qayta ishlangan va to‘ldirilgan uchinchi nashri. Toshkent, 2020
40

IV bobni takrorlashga doir masalalar

Darslik: 2-qism, 40-dars, 15–17-betlar
MaqsadIV bobni takrorlash: burchaklar, perimetr, yuz, yuz o‘lchov birliklari.
Yangi so‘zlar
perimetr · perimeteryuz · areagektar · hectaretaqribiy yuz · approximate area
Tushuntirish

To‘g‘ri to‘rtburchak uchun P = 2(a + b), S = a · b; kvadrat uchun P = 4a, S = a². Yuzni hisoblashdan oldin tomonlar bir xil birlikka keltiriladi. Yuz birliklari 100 marta farqlanadi: 1 m² = 100 dm² = 10 000 cm², 1 ar = 100 m², 1 ga = 100 ar = 10 000 m². Murakkab shakl yuzi qismlarini qo‘shib yoki to‘ldirib, ortiqchasini ayirib topiladi. To‘g‘ri burchakli uchburchak yuzi mos to‘g‘ri to‘rtburchak yuzining yarmi. Egri chegarali shakl yuzi katakli tur bilan taqriban topiladi.

ƒFormula
P = 2(a + b), S = a · b
P — uzunlik birligida, S — kvadrat birlikda
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Sinf xonasining poli 8 m uzun va 6 m keng. Devorlar bo‘ylab lenta tortish uchun P = 2 · (8 + 6) = 28 m kerak. Polga to‘shaladigan gilam uchun S = 8 · 6 = 48 m² kerak. Perimetr metrda, yuz esa kvadrat metrda o‘lchanadi.

Kim ishlatadi

Yer o‘lchovchi uchastka chegarasi va yuzini alohida hisoblaydi, quruvchi to‘siq va qoplama miqdorini farqlaydi, dehqon urug‘ va to‘siq xarajatini rejalaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Xonangizdagi bir to‘g‘ri to‘rtburchak shaklli narsa (masalan, kitob) tanlang. Perimetri qaysi birlikda, yuzi qaysi birlikda o‘lchanishini ayting.

Namunalar
Tomonlari 8 cm va 5 cm to‘g‘ri to‘rtburchak: P = 2(8 + 5) = 26 cm, S = 8 × 5 = 40 cm². Perimetr uzunlik, yuz esa kvadrat birlikda o‘lchanadi.
9 cm7 cm3 cm2 cm
Tashqi 9 × 7 cm to‘g‘ri to‘rtburchakdan 3 × 2 cm qism kesilsa, yuz 9 × 7 − 3 × 2 = 63 − 6 = 57 cm².
Sinfda faoliyat

«Yuz yoki perimetr?»: o‘qituvchi kartochkalarni ko‘rsatadi («to‘siq uchun sim», «polga plitka», «bo‘yoq» va h.k.); bolalar qaysi birida perimetr, qaysida yuz kerakligini aytadilar.

Mashq
1
Bo‘yi 14 dm va eni 230 cm to‘g‘ri to‘rtburchak yuzini dm² da toping.
14 dm230 cm
2
Yer maydoni 125 m × 96 m. Yuzini arda toping.
3
Tomoni 3 m kvadrat qog‘oz tomoni 1 dm li kvadratchalarga bo‘lindi. Nechta bo‘lak chiqadi?
4
Nima uchun 1 ga = 10 000 m²?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliKutubxona xonasi uchun gilamHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →