40
IV bobni takrorlashga doir masalalar
Darslik: 2-qism, 40-dars, 15–17-betlar
MaqsadIV bobni takrorlash: burchaklar, perimetr, yuz, yuz o‘lchov birliklari.
Yangi so‘zlar
perimetr · perimeteryuz · areagektar · hectaretaqribiy yuz · approximate area
Tushuntirish
To‘g‘ri to‘rtburchak uchun P = 2(a + b), S = a · b; kvadrat uchun P = 4a, S = a². Yuzni hisoblashdan oldin tomonlar bir xil birlikka keltiriladi. Yuz birliklari 100 marta farqlanadi: 1 m² = 100 dm² = 10 000 cm², 1 ar = 100 m², 1 ga = 100 ar = 10 000 m². Murakkab shakl yuzi qismlarini qo‘shib yoki to‘ldirib, ortiqchasini ayirib topiladi. To‘g‘ri burchakli uchburchak yuzi mos to‘g‘ri to‘rtburchak yuzining yarmi. Egri chegarali shakl yuzi katakli tur bilan taqriban topiladi.
Namunalar
Tomonlari 8 cm va 5 cm to‘g‘ri to‘rtburchak: P = 2(8 + 5) = 26 cm, S = 8 × 5 = 40 cm². Perimetr uzunlik, yuz esa kvadrat birlikda o‘lchanadi.
Tashqi 9 × 7 cm to‘g‘ri to‘rtburchakdan 3 × 2 cm qism kesilsa, yuz 9 × 7 − 3 × 2 = 63 − 6 = 57 cm².
Sinfda faoliyat
«Yuz yoki perimetr?»: o‘qituvchi kartochkalarni ko‘rsatadi («to‘siq uchun sim», «polga plitka», «bo‘yoq» va h.k.); bolalar qaysi birida perimetr, qaysida yuz kerakligini aytadilar.
Mashq
1
Bo‘yi 14 dm va eni 230 cm to‘g‘ri to‘rtburchak yuzini dm² da toping.
322
2
Yer maydoni 125 m × 96 m. Yuzini arda toping.
120
3
Tomoni 3 m kvadrat qog‘oz tomoni 1 dm li kvadratchalarga bo‘lindi. Nechta bo‘lak chiqadi?
900
4
Nima uchun 1 ga = 10 000 m²?
1 ga — tomoni 100 m kvadrat: 100 m × 100 m = 10 000 m².