☰ Mundarija · Matematika

IV bobni takrorlash va to‘g‘ri to‘rtburchak yuzi

Darslar 35–36 · 2 ta dars · B.Q. Xaydarov. Matematika 5-sinf, 1–2-qismlar. Qayta ishlangan va to‘ldirilgan uchinchi nashri. Toshkent, 2020
36

To‘g‘ri to‘rtburchakning yuzi

Darslik: 1-qism, 36-dars, 136–140-betlar
MaqsadShaklning yuzi va yuz o‘lchov birliklarini bilish; to‘g‘ri to‘rtburchak va kvadrat yuzini formula bilan topish; kvadrat ildiz.
Yangi so‘zlar
yuz · areakvadrat santimetr · square centimetrekvadrat ildiz · square rootbirlik kvadrat · unit square
Tushuntirish

Shaklning yuzini hisoblash uni nechta birlik kvadrat bilan qoplash mumkinligini topish demakdir. Birlik kvadrat sifatida tomoni 1 mm, 1 cm, 1 dm yoki 1 m bo‘lgan kvadrat olinadi; yuz mm², cm², dm², m² larda o‘lchanadi. Eni a, bo‘yi b to‘g‘ri to‘rtburchakning yuzi S = a · b, tomoni a kvadratning yuzi S = a². Tomonlar turli birlikda berilsa, avval bir xil birlikka keltiramiz. Kvadrat yuzidan tomonini topish uchun o‘zini-o‘ziga ko‘paytirganda shu yuz chiqadigan son kerak; u kvadrat ildiz deyiladi: √49 = 7, chunki 7² = 49. Ta’rifga ko‘ra (√a)² = a.

Namunalar
Bo‘yi 7 m, eni 12 m xona poli: S = 7 × 12 = 84 m². Yuzi 169 cm² bo‘lgan kvadratning tomoni √169 = 13 cm, chunki 13² = 169.
Tomonlari 2 m va 150 cm: 2 m = 200 cm, S = 200 × 150 = 30 000 cm². Tomoni 12 cm kvadrat: S = 12² = 144 cm².
Sinfda faoliyat

«Daftar bo‘yicha yuz»: bolalar daftar kataklarini (4 katak = 1 cm²) sanab, daftar bir betining yuzini chamalaydilar, so‘ng o‘lchab formula bilan tekshiradilar.

Mashq
1
Bo‘yi 14 cm, eni 9 cm to‘g‘ri to‘rtburchak yuzini toping (cm²).
2
Tomonlari 2 m va 150 cm bo‘lgan to‘g‘ri to‘rtburchak yuzini cm² da toping.
3
Yuzi 196 m² bo‘lgan kvadratning tomoni necha metr?
4
Nima uchun yuzni hisoblashdan oldin tomonlarni bir xil birlikka keltiramiz?