ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Matematika

Burchaklar, parallel va perpendikulyar to‘g‘ri chiziqlar

Darslar 31–32 · 2 ta dars · B.Q. Xaydarov. Matematika 5-sinf, 1–2-qismlar. Qayta ishlangan va to‘ldirilgan uchinchi nashri. Toshkent, 2020
32

Parallel va perpendikulyar to‘g‘ri chiziqlar

Darslik: 1-qism, 32-dars, 126–127-betlar
MaqsadParallel va perpendikulyar to‘g‘ri chiziqlarni farqlash; kesishuvchi chiziqlar hosil qilgan burchaklarni topish.
Yangi so‘zlar
parallel · parallelperpendikulyar · perpendicularvertikal burchaklar · vertical angleskesishish nuqtasi · point of intersection
Tushuntirish

Kesishmaydigan ikki to‘g‘ri chiziq parallel deyiladi va a ∥ b deb yoziladi; masalan, to‘g‘ri to‘rtburchakning qarama-qarshi tomonlari parallel. Ikki to‘g‘ri chiziq kesishganda to‘rtta burchak hosil bo‘ladi; qarama-qarshi turgan burchaklar vertikal burchaklar bo‘lib, o‘zaro teng. Bitta to‘g‘ri chiziqda yotuvchi qo‘shni ikki burchakning yig‘indisi 180°, to‘rtala burchak yig‘indisi 360°. To‘g‘ri burchak (90°) ostida kesishuvchi to‘g‘ri chiziqlar perpendikulyar deyiladi va a ⊥ b deb yoziladi. Perpendikulyar chiziqlar kesishganda to‘rtta to‘g‘ri burchak hosil bo‘ladi.

abc
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Ikki ko‘cha kesishgan joyda ular orasidagi burchak 80°. Unga vertikal burchak ham 80°, qo‘shni burchaklar esa 180° − 80° = 100°. Temir yo‘l relslari esa o‘zaro parallel: ular hech qachon kesishmaydi.

Kim ishlatadi

Yo‘l loyihachisi chorrahani chizadi, quruvchi devorlarni bir-biriga tik quradi, dizayner parallel chiziqlardan naqsh yasaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Kesishgan ikki chiziqni qidiring. Stolingizda ikkita qalamni kesishtirib qo‘ying va birini burib, bitta burchakni kattalashtiring. Unga vertikal burchak nima bo‘ladi?

Namunalar
50°50°
Ikki to‘g‘ri chiziq kesishganda bir burchak 50° bo‘lsa, unga vertikal burchak ham 50°, qolgan ikkitasi 180° − 50° = 130° dan. Tekshirish: 50 + 130 + 50 + 130 = 360.
Daftar katagidagi gorizontal chiziqlar o‘zaro parallel, vertikal chiziqlar gorizontallarga perpendikulyar: ular 90° da kesishadi.
Sinfda faoliyat

«Sinfdagi chiziqlar»: bolalar sinf xonasidan parallel va perpendikulyar kesmalarni (deraza romi, parta qirralari) topib, daftarda a ∥ b yoki a ⊥ b belgilari bilan yozadilar.

Mashq
1
Ikki to‘g‘ri chiziq kesishganda bir burchak 65°. Unga vertikal burchak necha gradus?
65°?
2
Shu burchakka qo‘shni burchak necha gradus (65° li burchak bilan birga bitta to‘g‘ri chiziqda)?
3
Kesishuvchi ikki to‘g‘ri chiziqning burchaklari 50°, 130°, 50°, 130°. Yig‘indisi nechaga teng?
4
Nima uchun perpendikulyar to‘g‘ri chiziqlar kesishganda to‘rtala burchak 90° bo‘ladi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliYangi yildan oldin derazaHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →