32
Parallel va perpendikulyar to‘g‘ri chiziqlar
Darslik: 1-qism, 32-dars, 126–127-betlar
MaqsadParallel va perpendikulyar to‘g‘ri chiziqlarni farqlash; kesishuvchi chiziqlar hosil qilgan burchaklarni topish.
Yangi so‘zlar
parallel · parallelperpendikulyar · perpendicularvertikal burchaklar · vertical angleskesishish nuqtasi · point of intersection
Tushuntirish
Kesishmaydigan ikki to‘g‘ri chiziq parallel deyiladi va a ∥ b deb yoziladi; masalan, to‘g‘ri to‘rtburchakning qarama-qarshi tomonlari parallel. Ikki to‘g‘ri chiziq kesishganda to‘rtta burchak hosil bo‘ladi; qarama-qarshi turgan burchaklar vertikal burchaklar bo‘lib, o‘zaro teng. Bitta to‘g‘ri chiziqda yotuvchi qo‘shni ikki burchakning yig‘indisi 180°, to‘rtala burchak yig‘indisi 360°. To‘g‘ri burchak (90°) ostida kesishuvchi to‘g‘ri chiziqlar perpendikulyar deyiladi va a ⊥ b deb yoziladi. Perpendikulyar chiziqlar kesishganda to‘rtta to‘g‘ri burchak hosil bo‘ladi.
Namunalar
Ikki to‘g‘ri chiziq kesishganda bir burchak 50° bo‘lsa, unga vertikal burchak ham 50°, qolgan ikkitasi 180° − 50° = 130° dan. Tekshirish: 50 + 130 + 50 + 130 = 360.
Daftar katagidagi gorizontal chiziqlar o‘zaro parallel, vertikal chiziqlar gorizontallarga perpendikulyar: ular 90° da kesishadi.
Sinfda faoliyat
«Sinfdagi chiziqlar»: bolalar sinf xonasidan parallel va perpendikulyar kesmalarni (deraza romi, parta qirralari) topib, daftarda a ∥ b yoki a ⊥ b belgilari bilan yozadilar.
Mashq
1
Ikki to‘g‘ri chiziq kesishganda bir burchak 65°. Unga vertikal burchak necha gradus?
65
2
Shu burchakka qo‘shni burchak necha gradus (65° li burchak bilan birga bitta to‘g‘ri chiziqda)?
115
3
Kesishuvchi ikki to‘g‘ri chiziqning burchaklari 50°, 130°, 50°, 130°. Yig‘indisi nechaga teng?
360
4
Nima uchun perpendikulyar to‘g‘ri chiziqlar kesishganda to‘rtala burchak 90° bo‘ladi?
Bitta burchak 90°; vertikal burchak ham 90°, qo‘shnilari 180° − 90° = 90°.