30
III bobni takrorlashga doir masalalar
Darslik: 1-qism, 30-dars, 114–117-betlar
MaqsadIII bobda o‘tilgan matnli masalalarni takrorlash: tenglashtirish, qismlar, formulalar, harakat, iqtisod, ish.
Yangi so‘zlar
formula · formulayaqinlashish tezligi · speed of approachmehnat unumdorligi · productivitybir qism usuli · one-part method
Tushuntirish
Matnli masalani to‘rt bosqichda yechamiz: o‘qish, reja, yechish, tekshirish. «Necha marta ko‘p» masalalarida kichik miqdorni 1 qism deb olamiz. Formulalar: P = 2(a + b), S = a · b, S = v · t, C = p · n, A = N · t. Har birida noma’lum ko‘paytuvchini topish qoidasi teskari masalalarni beradi. Ikki jism harakatida qarama-qarshi yoki bir-biriga qarab yurganda tezliklar qo‘shiladi, bir yo‘nalishda quvlashda ayriladi. Birgalikda ishlashda unumdorliklar qo‘shiladi.
Namunalar
Ikki sherik bir-biriga qarab 60 va 75 km/h tezlik bilan 270 km orasidan chiqdi. Yaqinlashish tezligi 135 km/h, uchrashish 270 : 135 = 2 soatdan keyin.
Perimetri 46 cm, eni 8 cm to‘g‘ri to‘rtburchak: bo‘yi 46 : 2 − 8 = 23 − 8 = 15 cm, yuzi 15 × 8 = 120 cm².
Sinfda faoliyat
«Formulalar lotosi»: kartochkalarda formulalar va masalalar aralash; bolalar har bir masalaga mos formulani topib, javobini hisoblaydilar.
Mashq
1
To‘g‘ri to‘rtburchakning perimetri 46 cm, eni 8 cm. Bo‘yini toping (cm).
15
2
Ikki mashina 270 km orasidan bir-biriga qarab 60 va 75 km/h tezlik bilan chiqdi. Necha soatdan keyin uchrashadi?
2
3
Ikki o‘ramda 1 350 g konfet, biri ikkinchisidan 2 marta ko‘p. Katta o‘ramda necha gramm?
900
4
S = v · t, C = p · n va A = N · t formulalarining o‘xshashligi nimada?
Uchalasida ham birlikdagi qiymat (tezlik, narx, unumdorlik) miqdorga ko‘paytirilib, jami topiladi.