28
Iqtisodiy mazmundagi matnli masalalar
Darslik: 1-qism, 28-dars, 110–111-betlar
MaqsadNarx, miqdor va jami to‘langan pul orasidagi bog‘lanishni (C = p · n) bilish; iqtisodiy mazmundagi masalalarni yechish.
Yangi so‘zlar
narx · pricemiqdor · quantityjami to‘langan pul · total costchegirma · discount
Tushuntirish
Xarid uchun jami to‘langan pulni topish uchun tovar narxini miqdoriga ko‘paytiramiz: C = p · n. Noma’lum ko‘paytuvchini topish qoidasidan p = C : n (narx) va n = C : p (miqdor) kelib chiqadi. Iqtisodiy masalalarda ko‘pincha bir necha tovar, sovg‘a yoki chegirma qatnashadi. Bunda har bir tovar uchun alohida to‘lov topilib, ular qo‘shiladi. Masalan, «har ikkita tovarga uchinchisi sovg‘a» tadbirida 3 ta tovar uchun faqat 2 tasining puli to‘lanadi. Natijani doim «yetadimi?» deb pul miqdori bilan solishtirib tekshiramiz.
Namunalar
1 kg uzum 9 500 so‘m. 4 kg uzum: C = 9 500 × 4 = 38 000 so‘m. 8 kg mevaga 56 000 so‘m to‘langan bo‘lsa, p = 56 000 : 8 = 7 000 so‘m.
Daftar 5 000 so‘m. 50 000 so‘mga n = 50 000 : 5 000 = 10 ta daftar olinadi. 4 ta daftar va 3 ta ruchka (2 000 so‘m): 4 × 5 000 + 3 × 2 000 = 26 000 so‘m.
Sinfda faoliyat
«Mini-do‘kon»: bolalar narx yorliqlari bilan sotuvchi va xaridor rolini o‘ynab, 3 ta tovar uchun jami pulni va qaytimni hisoblaydilar.
Mashq
1
1 kg olma 7 400 so‘m. 5 kg olma necha so‘m turadi?
37000
2
9 kg gilosga 63 000 so‘m to‘landi. 1 kg narxi necha so‘m?
7000
3
Do‘konda «har ikkita sotib olinganga uchinchisi sovg‘a» aksiyasi. Bitta mahsulot 8 000 so‘m, 60 000 so‘m bor. Ko‘pi bilan nechta mahsulot olish mumkin?
10 ta: 9 tasi (3 ta uchlik) 6 × 8 000 = 48 000 so‘m, yana 1 tasi 8 000 so‘m — jami 56 000 so‘m.
4
Nima uchun miqdorni topish uchun jami pulni narxga bo‘lamiz?
C = p · n, shuning uchun n = C : p: jami pulda narx necha marta sig‘ishini topamiz.