ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Matematika

Ikki jism harakati va iqtisodiy masalalar

Darslar 27–28 · 2 ta dars · B.Q. Xaydarov. Matematika 5-sinf, 1–2-qismlar. Qayta ishlangan va to‘ldirilgan uchinchi nashri. Toshkent, 2020
28

Iqtisodiy mazmundagi matnli masalalar

Darslik: 1-qism, 28-dars, 110–111-betlar
MaqsadNarx, miqdor va jami to‘langan pul orasidagi bog‘lanishni (C = p · n) bilish; iqtisodiy mazmundagi masalalarni yechish.
Yangi so‘zlar
narx · pricemiqdor · quantityjami to‘langan pul · total costchegirma · discount
Tushuntirish

Xarid uchun jami to‘langan pulni topish uchun tovar narxini miqdoriga ko‘paytiramiz: C = p · n. Noma’lum ko‘paytuvchini topish qoidasidan p = C : n (narx) va n = C : p (miqdor) kelib chiqadi. Iqtisodiy masalalarda ko‘pincha bir necha tovar, sovg‘a yoki chegirma qatnashadi. Bunda har bir tovar uchun alohida to‘lov topilib, ular qo‘shiladi. Masalan, «har ikkita tovarga uchinchisi sovg‘a» tadbirida 3 ta tovar uchun faqat 2 tasining puli to‘lanadi. Natijani doim «yetadimi?» deb pul miqdori bilan solishtirib tekshiramiz.

ƒFormula
C = p · n
p = C : n, n = C : p
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Sinf muzeyga boradi. Bitta chipta 3 000 so‘m deb faraz qilaylik, 24 o‘quvchi uchun to‘lov C = p · n = 3 000 · 24 = 72 000 so‘m. Teskarisi: 72 000 so‘m 24 chiptaga ketgan bo‘lsa, narx 72 000 : 24 = 3 000 so‘m.

Kim ishlatadi

Sotuvchi narx va miqdorni ko‘paytirib hisob chiqaradi, tashkilotchi tadbir uchun byudjet tuzadi, hisobchi xarajatlarni rejalashtiradi.

Bugun sinab ko‘ring

Dona yoki kilogrammlab sotiladigan biror narsani tanlang. O‘zingiz yumaloq narx o‘ylab, 3, 6 va 12 tasining narxini toping. 12 tasining narxi 6 tasinikidan ikki barobar ko‘pmi?

Namunalar
9 5009 5009 5009 500?
1 kg uzum 9 500 so‘m. 4 kg uzum: C = 9 500 × 4 = 38 000 so‘m. 8 kg mevaga 56 000 so‘m to‘langan bo‘lsa, p = 56 000 : 8 = 7 000 so‘m.
TovarNarxiSoni
daftar5 0004
ruchka2 0003
Daftar 5 000 so‘m. 50 000 so‘mga n = 50 000 : 5 000 = 10 ta daftar olinadi. 4 ta daftar va 3 ta ruchka (2 000 so‘m): 4 × 5 000 + 3 × 2 000 = 26 000 so‘m.
Sinfda faoliyat

«Mini-do‘kon»: bolalar narx yorliqlari bilan sotuvchi va xaridor rolini o‘ynab, 3 ta tovar uchun jami pulni va qaytimni hisoblaydilar.

Mashq
1
1 kg olma 7 400 so‘m. 5 kg olma necha so‘m turadi?
2
9 kg gilosga 63 000 so‘m to‘landi. 1 kg narxi necha so‘m?
3
Do‘konda «har ikkita sotib olinganga uchinchisi sovg‘a» aksiyasi. Bitta mahsulot 8 000 so‘m, 60 000 so‘m bor. Ko‘pi bilan nechta mahsulot olish mumkin?
4
Nima uchun miqdorni topish uchun jami pulni narxga bo‘lamiz?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliKashfiyotchilar kuni xaridiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →