ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Matematika

Natural sonlar va sodda geometrik shakllar

Darslar 1–2 · 2 ta dars · B.Q. Xaydarov. Matematika 5-sinf, 1–2-qismlar. Qayta ishlangan va to‘ldirilgan uchinchi nashri. Toshkent, 2020
2

Sodda geometrik shakllar

Darslik: 1-qism, 2-dars, 10–15-betlar
MaqsadNuqta, to‘g‘ri chiziq, nur va kesmani farqlash; kesma uzunligini o‘lchash; uchburchak perimetrini topish.
Yangi so‘zlar
nuqta · pointnur · raykesma · segmentperimetr · perimeter
Tushuntirish

Nuqta eng sodda geometrik shakl bo‘lib, uzunlikka ega emas. Tekislikdagi ikki nuqtadan faqat bitta to‘g‘ri chiziq o‘tkazish mumkin; u ikki tomonga cheksiz davom etadi. To‘g‘ri chiziqdagi nuqta uni ikkita nurga ajratadi, nurning boshi bor, oxiri yo‘q. To‘g‘ri chiziqning ikki nuqta bilan chegaralangan qismi kesma deb ataladi va uning tayin uzunligi bor. Kesishmaydigan to‘g‘ri chiziqlar parallel deyiladi. Uchburchak tomonlari uzunliklarining yig‘indisi uchburchak perimetri deb ataladi.

kesmanurto‘g‘ri chiziqABCEF
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Maktab bog‘ida uchburchak shaklidagi gulzorning chetiga g‘isht terib chegara qilinmoqda. Tomonlari 6 m, 7 m va 10 m. Chegara uzunligi uchburchak perimetriga teng: 6 + 7 + 10 = 23 m.

Kim ishlatadi

Bog‘bon gulzor chegarasini o‘lchaydi, quruvchi uchastka atrofiga to‘siq kerakligini hisoblaydi, haydovchi yo‘l kesmalari uzunligini qo‘shadi.

Bugun sinab ko‘ring

Xonada uchta narsani tanlang (masalan, stul, eshik va stol) va ular orasidagi uchta masofani qadamlar bilan o‘lchang. Uch sonni qo‘shib, «qadam perimetri»ni toping.

Namunalar
1 m = 100 cm, 1 km = 1000 m. Demak, 2 m 35 cm = 200 cm + 35 cm = 235 cm.
7 cm9 cmACB
C nuqta AB kesmada yotadi, AC = 7 cm, CB = 9 cm. U holda AB = 7 + 9 = 16 cm. Tomonlari 5 cm, 7 cm, 9 cm bo‘lgan uchburchak perimetri 5 + 7 + 9 = 21 cm.
Sinfda faoliyat

«Chizg‘ich ustasi»: juftliklar daftar, qalam va o‘chirg‘ichning uzunligini avval ko‘z bilan chamalaydi, keyin chizg‘ich bilan o‘lchaydi va xatosini aytadi.

Mashq
1
Ikki nuqtadan nechta to‘g‘ri chiziq o‘tkazish mumkin?
2
3 m 45 cm necha santimetr?
3
Uchburchak tomonlari 8 cm, 11 cm va 6 cm. Perimetrini toping (cm).
8 cm11 cm6 cmABC
4
Nur bilan kesmaning farqi nimada?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliTarix burchagi uchun missiyaHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →