ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
Hafta hikoyasi11-sinf · 23-hafta

Sinfning kasb kuzatuvi kuni

🎯 Missiya: 11-B kasb kuzatuvi kuni beshta ish joyidan qaysi uchtasiga boradi?

Dushanba

Sinf rahbari11-B, keyingi hafta «Kasb kuzatuvi kuni»: sinf ish joylariga boradi. Beshta taklif tushdi: animatsiya va veb-studiya, yorug‘lik ustaxonasi, novvoyxona, meros muzeyi, nashriyot. Kun davomida faqat uchtasiga ulgurasiz.
AnvarGuruhlash: n tadan k tasini tartibsiz tanlash C(n; k) = n! / (k!(n − k)!). C(5; 3) = 5! / (3! · 2!) = 10. Xossa: C(5; 3) = C(5; 2) — uchtasini tanlash beshtadan ikkitasini tashlab ketishga teng.
ZarinaPaskal uchburchagining 5-qatori: 1 5 10 10 5 1 — o‘rtadagi 10 shu. Demak, 10 ta mumkin bo‘lgan uchlik bor, tartib esa alohida: 3! = 6 xil.
JasurHammasi 10 · 6 = 60 xil reja. Hech birini ro‘yxatga olmay, mezonlar bilan saralaymiz.
Matematika

Qulf 1: Beshtadan uchtasini tanlash

Topshiriq: 5 ta taklifdan 3 tasini tartibsiz tanlash usullari soni?

🔑 Kalit: Beshtadan uchtasi — C(5; 3) = 10 usul, tartib bilan 10 · 3! = 60 reja; mezonlar bilan saralanadi.

ZarinaNovvoyxonaga savollar tayyorlaymiz. Tadbirkorlik darsidan: tushum TR = P · Q, foyda Pr = TR − TC, rentabellik R = Pr / TC · 100 %. Misol: narx 3000, bir non o‘zgaruvchan xarajat 1800, kunlik doimiy xarajat 240 000 (misol).
Anvar250 non sotilsa: TR = 750 000. TC = 240 000 + 250 · 1800 = 690 000. Foyda 60 000, rentabellik 60 000 / 690 000 · 100 % ≈ 8,7 %.
JasurZararsizlik nuqtasi: doimiy xarajat / (narx − o‘zgaruvchan xarajat) = 240 000 / 1200 = 200 non. Undan kam sotilsa, zarar.
Tadbirkorlik asoslari

Qulf 2: Novvoyxona hisoblari

Topshiriq: Zararsizlik: 240 000 / (3000 − 1800) = ?

🔑 Kalit: Novvoyxona (misol): 250 non sotilsa foyda 60 000, zararsizlik nuqtasi 200 non; sinf bu savollarni beradi.

ZarinaDavlat va huquq darsidan: moliyaviy-huquqiy munosabat davlat pul fondlari yaratilishi, taqsimlanishi va ishlatilishida vujudga keladi. Uchta xususiyat: faqat davlatning moliyaviy faoliyatida paydo bo‘ladi, ob’ekti pul, bir tomoni doim davlat yoki uning vakolatli organi.
MalikaNovvoyxonaning soliq to‘lashi — shunday munosabat: bir tomonda novvoyxona, ikkinchi tomonda davlat organi, ob’ekti — pul.
AnvarSohalar bo‘yicha: byudjet, soliq, kredit, sug‘urta, hisob-kitob va valyutani tartibga solish munosabatlari. Biz bakerdan soliq tafsilotlarini so‘ramaymiz, faqat umumiy qoidani tushunamiz.
Davlat va huquq asoslari

Qulf 3: Soliq — moliyaviy-huquqiy munosabat

Topshiriq: Moliyaviy-huquqiy munosabatda bir tomon doim kim?

Seshanba

JasurKimyodan reaksiya tezligi: v = |ΔC| / Δt, birligi mol/(l·s). Modda konsentratsiyasi 30 s da 0,8 dan 0,2 mol/l gacha kamaysa, v = 0,6 / 30 = 0,02 mol/(l·s).
ZarinaIkkinchi formula: v = |Δn| / (V · Δt). V = 2 l, Δn = 1,2 mol, Δt = 30 s: v = 1,2 / (2 · 30) = 0,02 — bir xil. Tezlikka konsentratsiya, harorat, sirt va katalizator ta’sir qiladi. Novvoyga: «Haroratning ta’siri xamir ko‘tarilishiga qanday?» deb so‘raymiz.
MalikaBiologiyadan: biosferada modda yo‘qolmaydi, Quyosh energiyasi bilan aylanadi. Geologik aylanish o‘n va yuz ming yillar oladi, biologik aylanishda faqat biogen elementlar (C, H, O, N, P, S) qatnashadi va u yillar yoki o‘n yilliklar oladi.
AnvarNovvoyxona qoldiq nonlarini kompostga bersa, elementlar biologik aylanishga qaytadi — savolimizga qo‘shamiz.
Kimyo (Umumiy kimyo)Biologiya

Qulf 4: Xamir tezligi va moddalar aylanishi

Topshiriq: Biologik aylanish qancha vaqt oladi?

AnvarInformatikadan animatsiya: kadrlar tez almashadi, ko‘z ularni uzluksiz harakat deb qabul qiladi. Kadrlar soni = fps · soniyalar. Kino uchun odatda 24 fps, ekran va o‘yinlar uchun 30 yoki 60.
Zarina10 soniyalik lavha: 24 fps da 24 · 10 = 240 kadr, 60 fps da 600 kadr. Muallif faqat kalit kadrlarni belgilaydi, oraliq kadrlarni dastur hisoblaydi.
MalikaKalit kadrlar 1- va 49-kadr bo‘lsa, orasida 47 ta oraliq kadr bor. Studiyadan so‘raymiz: kunlik ishda necha kadr chiziladi?
Informatika

Qulf 5: Animatsiya studiyasi

Topshiriq: 10 soniya, 24 fps. Kadrlar soni?

AnvarFizikadan fotometriya: yorug‘lik oqimi Φ (lumen), yorug‘lik kuchi I = Φ / Ω (kandela), yoritilganlik E (lyuks). Yoritilganlik qonuni: E = I · cos φ / R².
ZarinaI = 400 kd, R = 2 m, nur tik tushsa (φ = 0): E = 400 / 4 = 100 lk. φ = 60° bo‘lsa, cos 60° = 0,5: E = 400 · 0,5 / 4 = 50 lk.
JasurHamma yo‘nalishda bir xil yoritadigan manba uchun Ω = 4π ≈ 12,57 sr: Φ = 1256 lm bo‘lsa, I ≈ 100 kd.
Fizika

Qulf 6: Yorug‘lik ustaxonasi

Topshiriq: I = 400 kd, R = 2 m, φ = 0. E = I · cos φ / R²?

Chorshanba

MalikaAdabiyotdan: Abdulhamid Cho‘lpon (1898–1938) Andijonda tug‘ilgan; taxallusi «Cho‘lpon» — tong yulduzi, ya’ni Zuhra. «Kecha va kunduz» va «Kecha» romanlari bor. Matnlarini aytib o‘tirmayman, darslikdan o‘qiymiz; darslik uning ijodini uch olimning fikri orqali beradi.
AnvarAstronomiyadan asteroidlar: asosiy qismi Mars va Yupiter orbitalari orasidagi belbog‘da (≈ 2,1–3,3 AU), umumiy massasi Oy massasining bir necha foizi xolos.
ZarinaBirinchi asteroid — Seres 1801-yil 1-yanvarda topilgan; hozir mitti planeta, ≈ 940 km, belbog‘ massasining uchdan bir qismi. Vesta ≈ 525 km. Mitti planeta Quyosh atrofida aylanadi va deyarli sharsimon.
MalikaMuzey seansi uchun yana bir savol: asteroid xavfi haqida yozuv bormi?
AstronomiyaAdabiyot

Qulf 7: Zuhra va Cho‘lpon

Topshiriq: Birinchi asteroid Seres qachon topilgan?

ZarinaO‘zbekiston tarixidan: mustaqillikdan keyin tarixiy xotira va madaniy merosni tiklash davlat siyosatining muhim qismi bo‘ldi. Navoiy tavalludining 550 yilligi 1991-yilda keng nishonlangan.
AnvarHisob: 1991 − 550 = 1441. Ulug‘bek tavalludining 600 yilligi 1994-yilda: 1994 − 600 = 1394. Amir Temur 660 yilligi 1996-yilda: 1996 − 660 = 1336.
MalikaDin tarixi darsi: an’ana — avloddan avlodga o‘tuvchi tajriba; urf-odat — xatti-harakat qoidasi, takrorlanadi va ko‘pchilik qabul qiladi; marosim — hayotdagi muhim voqea munosabati bilan jamoa ishtirokida umumiy qabul qilingan tartibda o‘tkaziladigan tadbir.
ZarinaMuzeyda nomoddiy madaniy meros — tirik an’analar — ham namoyish etilarkan. Biz hech qaysi marosimga baho bermaymiz, faqat tushuntirishni tinglaymiz.
O‘zbekiston tarixiDunyo dinlari tarixi

Qulf 8: Meros muzeyi

Topshiriq: Marosim nima?

Payshanba

MalikaNashriyot uchun ingliz tilida: janrni aniqlash — syujet, qahramon, voqea joyi va asosiy g‘oyaga qaraymiz. Sirli jinoyatni tergov — detektiv (mystery), sehr va xayoliy mavjudotlar — fantaziya, kelajak texnologiyasi — ilmiy fantastika.
ZarinaTaqrizda parallelizm: ro‘yxatdagi bo‘laklar bir xil grammatik shaklda bo‘lsin. Noto‘g‘ri: She likes reading, to draw and playing chess. To‘g‘ri: She likes reading, drawing and playing chess.
AnvarJuftliklar ham mos: “The author is not only talented but also hardworking.” Qahramon haqida: “The hero is brave, honest and funny.” Frazali fe’llar: look up, pick up, set out.
Ingliz tili

Qulf 9: Nashriyot va kitob taqrizi

Topshiriq: Qaysi gap parallel tuzilgan?

ZarinaRus tilidan: Maksim Gorkiy — taxallus (псевдоним), asl ismi Aleksey Maksimovich Peshkov; 1868-yil 16-martda Nijniy Novgorodda tug‘ilgan. «Сказки об Италии» — hikoyalar turkumi (цикл рассказов). Matnini aytib o‘tirmayman.
AnvarAleksandr Blok 1880-yil 16-noyabrda Sankt-Peterburgda tug‘ilgan; birinchi to‘plami «Стихи о Прекрасной Даме» 1904-yilda chiqqan. Ikki she’r nomi: «О, весна без конца и без краю…» va «Ночь, улица, фонарь, аптека…». Lirik qahramon — she’rdagi «men».
JasurJahon tarixidan Hindiston: 1991-yilda to‘lov balansi inqirozi iqtisodiy islohotlarga olib kelgan: litsenziya tizimi yengillashgan, bojlar kamaygan, xorijiy investitsiya qabul qilingan. Axborot texnologiyalari, farmatsevtika va xizmatlar tez o‘sgan.
MalikaBu — animatsiya studiyasiga ham aloqador: axborot texnologiyalari sohasi o‘sishi ishchi o‘rinlari ochadi. Biz faqat faktni yozamiz.
Rus tiliJahon tarixi

Qulf 10: Rus adabiyoti va Hindiston

Topshiriq: Gorkiy taxallus bo‘lsa, asl familiyasi?

Juma

MalikaKalitlar. 🔑1 sinf ovozi (30 o‘quvchi, 2 tadan ovoz): novvoyxona 18, studiya 14, muzey 11, ustaxona 9, nashriyot 8. 🔑2 vaqt: 3 · 90 + 2 · 30 = 330 daqiqa ≤ 360; to‘rttasi 4 · 90 + 3 · 30 = 450 sig‘maydi. 🔑3 byudjet 250 000: avtobus 150 000 + ish joylari.
AnvarIsh joyi xarajatlari (misol): studiya 0, novvoyxona 50 000, muzey 40 000, ustaxona 20 000, nashriyot 0. Novvoyxona + studiya + muzey = 90 000, jami 150 000 + 90 000 = 240 000 ≤ 250 000.
ZarinaMurosa: studiya + ustaxona + nashriyot arzon (20 000) bo‘lardi, lekin ovoz 14 + 9 + 8 = 31, tanlangan uchlikda 18 + 14 + 11 = 43 (60 dan ≈ 72 %).
MalikaQaror: novvoyxona, meros muzeyi va animatsiya studiyasi. Tartib (3! = 6 dan biri): 09:00 novvoyxona, 11:00 muzey, 13:00 studiya; 14:30 da tugaydi. Qolgan 10 000 so‘m — zaxira.
Hal qiluvchi kalitlar — 1 va 2: sinf ovozi va vaqt chegarasi.
MatematikaTadbirkorlik asoslariInformatika

Qulf 11: Qaror: uchta ish joyi

Topshiriq: Qaror qaysi ikki kalitga tayandi?

🔑 Kalit: Sinf novvoyxona, meros muzeyi va animatsiya studiyasiga boradi: 43 ovoz (60 dan), 330 daqiqa, 240 000 so‘m (250 000 dan, misol).

Bir haftani bir hikoyada takrorlading!

Bu hikoya 14 ta fanni birlashtirdi.

MatematikaIngliz tiliInformatikaAdabiyotAstronomiyaBiologiyaDavlat va huquq asoslariDunyo dinlari tarixiFizikaJahon tarixiKimyo (Umumiy kimyo)O‘zbekiston tarixiRus tiliTadbirkorlik asoslari

0 / 14 yulduz

Jamoa hisoboti

Bitiruvchi daftari: kasb kuzatuvi kuni

Qaror: sinf novvoyxona, meros muzeyi va animatsiya studiyasiga boradi. Dalillar: 1) ovoz: 18 + 14 + 11 = 43 (60 dan); 2) vaqt 3 · 90 + 2 · 30 = 330 ≤ 360 daqiqa, to‘rttasi sig‘maydi; 3) xarajat 150 000 + 90 000 = 240 000 so‘m (250 000 dan, misol). Qolgan ikkitasi kelasi yil uchun taklif sifatida yoziladi. Kelasi yil 11-sinfga maslahat: avval vaqt va pul chegarasini hisoblang, keyin ovoz bering.

— 11-B jamoa

Topilgan kalitlar

  1. Beshtadan uchtasi — C(5; 3) = 10 usul, tartib bilan 10 · 3! = 60 reja; mezonlar bilan saralanadi.
  2. Novvoyxona (misol): 250 non sotilsa foyda 60 000, zararsizlik nuqtasi 200 non; sinf bu savollarni beradi.
  3. Sinf novvoyxona, meros muzeyi va animatsiya studiyasiga boradi: 43 ovoz (60 dan), 330 daqiqa, 240 000 so‘m (250 000 dan, misol).

Yulduzli savollar

  1. C(5; 2) = ?

  2. Zararsizlik: doimiy 240 000, narx − o‘zgaruvchan = 1200. Non soni?

  3. O‘ylab ko‘r: agar kun 450 daqiqa bo‘lsa, qaysi kalit o‘zgarardi?

Hikoyadagi darslar