🎯 Missiya: 11-B kasb kuzatuvi kuni beshta ish joyidan qaysi uchtasiga boradi?
Bu qurilmada o‘zbekcha ovoz yo‘q: so‘zlar ekranda birma-bir yonadi.
Dushanba
S
Sinf rahbari11-B, keyingi hafta «Kasb kuzatuvi kuni»: sinf ish joylariga boradi. Beshta taklif tushdi: animatsiya va veb-studiya, yorug‘lik ustaxonasi, novvoyxona, meros muzeyi, nashriyot. Kun davomida faqat uchtasiga ulgurasiz.
A
AnvarGuruhlash: n tadan k tasini tartibsiz tanlash C(n; k) = n! / (k!(n − k)!). C(5; 3) = 5! / (3! · 2!) = 10. Xossa: C(5; 3) = C(5; 2) — uchtasini tanlash beshtadan ikkitasini tashlab ketishga teng.
Z
ZarinaPaskal uchburchagining 5-qatori: 1 5 10 10 5 1 — o‘rtadagi 10 shu. Demak, 10 ta mumkin bo‘lgan uchlik bor, tartib esa alohida: 3! = 6 xil.
J
JasurHammasi 10 · 6 = 60 xil reja. Hech birini ro‘yxatga olmay, mezonlar bilan saralaymiz.
Matematika
🔒Qulf 1: Beshtadan uchtasini tanlash
Topshiriq: 5 ta taklifdan 3 tasini tartibsiz tanlash usullari soni?
🔑 Kalit: Beshtadan uchtasi — C(5; 3) = 10 usul, tartib bilan 10 · 3! = 60 reja; mezonlar bilan saralanadi.
Z
ZarinaNovvoyxonaga savollar tayyorlaymiz. Tadbirkorlik darsidan: tushum TR = P · Q, foyda Pr = TR − TC, rentabellik R = Pr / TC · 100 %. Misol: narx 3000, bir non o‘zgaruvchan xarajat 1800, kunlik doimiy xarajat 240 000 (misol).
🔑 Kalit: Novvoyxona (misol): 250 non sotilsa foyda 60 000, zararsizlik nuqtasi 200 non; sinf bu savollarni beradi.
Z
ZarinaDavlat va huquq darsidan: moliyaviy-huquqiy munosabat davlat pul fondlari yaratilishi, taqsimlanishi va ishlatilishida vujudga keladi. Uchta xususiyat: faqat davlatning moliyaviy faoliyatida paydo bo‘ladi, ob’ekti pul, bir tomoni doim davlat yoki uning vakolatli organi.
M
MalikaNovvoyxonaning soliq to‘lashi — shunday munosabat: bir tomonda novvoyxona, ikkinchi tomonda davlat organi, ob’ekti — pul.
A
AnvarSohalar bo‘yicha: byudjet, soliq, kredit, sug‘urta, hisob-kitob va valyutani tartibga solish munosabatlari. Biz bakerdan soliq tafsilotlarini so‘ramaymiz, faqat umumiy qoidani tushunamiz.
Davlat va huquq asoslari
🔒Qulf 3: Soliq — moliyaviy-huquqiy munosabat
Topshiriq: Moliyaviy-huquqiy munosabatda bir tomon doim kim?
Seshanba
J
JasurKimyodan reaksiya tezligi: v = |ΔC| / Δt, birligi mol/(l·s). Modda konsentratsiyasi 30 s da 0,8 dan 0,2 mol/l gacha kamaysa, v = 0,6 / 30 = 0,02 mol/(l·s).
Z
ZarinaIkkinchi formula: v = |Δn| / (V · Δt). V = 2 l, Δn = 1,2 mol, Δt = 30 s: v = 1,2 / (2 · 30) = 0,02 — bir xil. Tezlikka konsentratsiya, harorat, sirt va katalizator ta’sir qiladi. Novvoyga: «Haroratning ta’siri xamir ko‘tarilishiga qanday?» deb so‘raymiz.
M
MalikaBiologiyadan: biosferada modda yo‘qolmaydi, Quyosh energiyasi bilan aylanadi. Geologik aylanish o‘n va yuz ming yillar oladi, biologik aylanishda faqat biogen elementlar (C, H, O, N, P, S) qatnashadi va u yillar yoki o‘n yilliklar oladi.
AnvarInformatikadan animatsiya: kadrlar tez almashadi, ko‘z ularni uzluksiz harakat deb qabul qiladi. Kadrlar soni = fps · soniyalar. Kino uchun odatda 24 fps, ekran va o‘yinlar uchun 30 yoki 60.
Z
Zarina10 soniyalik lavha: 24 fps da 24 · 10 = 240 kadr, 60 fps da 600 kadr. Muallif faqat kalit kadrlarni belgilaydi, oraliq kadrlarni dastur hisoblaydi.
M
MalikaKalit kadrlar 1- va 49-kadr bo‘lsa, orasida 47 ta oraliq kadr bor. Studiyadan so‘raymiz: kunlik ishda necha kadr chiziladi?
Informatika
🔒Qulf 5: Animatsiya studiyasi
Topshiriq: 10 soniya, 24 fps. Kadrlar soni?
A
AnvarFizikadan fotometriya: yorug‘lik oqimi Φ (lumen), yorug‘lik kuchi I = Φ / Ω (kandela), yoritilganlik E (lyuks). Yoritilganlik qonuni: E = I · cos φ / R².
Z
ZarinaI = 400 kd, R = 2 m, nur tik tushsa (φ = 0): E = 400 / 4 = 100 lk. φ = 60° bo‘lsa, cos 60° = 0,5: E = 400 · 0,5 / 4 = 50 lk.
J
JasurHamma yo‘nalishda bir xil yoritadigan manba uchun Ω = 4π ≈ 12,57 sr: Φ = 1256 lm bo‘lsa, I ≈ 100 kd.
Fizika
🔒Qulf 6: Yorug‘lik ustaxonasi
Topshiriq: I = 400 kd, R = 2 m, φ = 0. E = I · cos φ / R²?
Chorshanba
M
MalikaAdabiyotdan: Abdulhamid Cho‘lpon (1898–1938) Andijonda tug‘ilgan; taxallusi «Cho‘lpon» — tong yulduzi, ya’ni Zuhra. «Kecha va kunduz» va «Kecha» romanlari bor. Matnlarini aytib o‘tirmayman, darslikdan o‘qiymiz; darslik uning ijodini uch olimning fikri orqali beradi.
A
AnvarAstronomiyadan asteroidlar: asosiy qismi Mars va Yupiter orbitalari orasidagi belbog‘da (≈ 2,1–3,3 AU), umumiy massasi Oy massasining bir necha foizi xolos.
Z
ZarinaBirinchi asteroid — Seres 1801-yil 1-yanvarda topilgan; hozir mitti planeta, ≈ 940 km, belbog‘ massasining uchdan bir qismi. Vesta ≈ 525 km. Mitti planeta Quyosh atrofida aylanadi va deyarli sharsimon.
M
MalikaMuzey seansi uchun yana bir savol: asteroid xavfi haqida yozuv bormi?
AstronomiyaAdabiyot
🔒Qulf 7: Zuhra va Cho‘lpon
Topshiriq: Birinchi asteroid Seres qachon topilgan?
Z
ZarinaO‘zbekiston tarixidan: mustaqillikdan keyin tarixiy xotira va madaniy merosni tiklash davlat siyosatining muhim qismi bo‘ldi. Navoiy tavalludining 550 yilligi 1991-yilda keng nishonlangan.
A
AnvarHisob: 1991 − 550 = 1441. Ulug‘bek tavalludining 600 yilligi 1994-yilda: 1994 − 600 = 1394. Amir Temur 660 yilligi 1996-yilda: 1996 − 660 = 1336.
M
MalikaDin tarixi darsi: an’ana — avloddan avlodga o‘tuvchi tajriba; urf-odat — xatti-harakat qoidasi, takrorlanadi va ko‘pchilik qabul qiladi; marosim — hayotdagi muhim voqea munosabati bilan jamoa ishtirokida umumiy qabul qilingan tartibda o‘tkaziladigan tadbir.
Z
ZarinaMuzeyda nomoddiy madaniy meros — tirik an’analar — ham namoyish etilarkan. Biz hech qaysi marosimga baho bermaymiz, faqat tushuntirishni tinglaymiz.
O‘zbekiston tarixiDunyo dinlari tarixi
🔒Qulf 8: Meros muzeyi
Topshiriq: Marosim nima?
Payshanba
M
MalikaNashriyot uchun ingliz tilida: janrni aniqlash — syujet, qahramon, voqea joyi va asosiy g‘oyaga qaraymiz. Sirli jinoyatni tergov — detektiv (mystery), sehr va xayoliy mavjudotlar — fantaziya, kelajak texnologiyasi — ilmiy fantastika.
Z
ZarinaTaqrizda parallelizm: ro‘yxatdagi bo‘laklar bir xil grammatik shaklda bo‘lsin. Noto‘g‘ri: She likes reading, to draw and playing chess. To‘g‘ri: She likes reading, drawing and playing chess.
A
AnvarJuftliklar ham mos: “The author is not only talented but also hardworking.” Qahramon haqida: “The hero is brave, honest and funny.” Frazali fe’llar: look up, pick up, set out.
Ingliz tili
🔒Qulf 9: Nashriyot va kitob taqrizi
Topshiriq: Qaysi gap parallel tuzilgan?
Z
ZarinaRus tilidan: Maksim Gorkiy — taxallus (псевдоним), asl ismi Aleksey Maksimovich Peshkov; 1868-yil 16-martda Nijniy Novgorodda tug‘ilgan. «Сказки об Италии» — hikoyalar turkumi (цикл рассказов). Matnini aytib o‘tirmayman.
A
AnvarAleksandr Blok 1880-yil 16-noyabrda Sankt-Peterburgda tug‘ilgan; birinchi to‘plami «Стихи о Прекрасной Даме» 1904-yilda chiqqan. Ikki she’r nomi: «О, весна без конца и без краю…» va «Ночь, улица, фонарь, аптека…». Lirik qahramon — she’rdagi «men».
J
JasurJahon tarixidan Hindiston: 1991-yilda to‘lov balansi inqirozi iqtisodiy islohotlarga olib kelgan: litsenziya tizimi yengillashgan, bojlar kamaygan, xorijiy investitsiya qabul qilingan. Axborot texnologiyalari, farmatsevtika va xizmatlar tez o‘sgan.
M
MalikaBu — animatsiya studiyasiga ham aloqador: axborot texnologiyalari sohasi o‘sishi ishchi o‘rinlari ochadi. Biz faqat faktni yozamiz.
Rus tiliJahon tarixi
🔒Qulf 10: Rus adabiyoti va Hindiston
Topshiriq: Gorkiy taxallus bo‘lsa, asl familiyasi?
ZarinaMurosa: studiya + ustaxona + nashriyot arzon (20 000) bo‘lardi, lekin ovoz 14 + 9 + 8 = 31, tanlangan uchlikda 18 + 14 + 11 = 43 (60 dan ≈ 72 %).
M
MalikaQaror: novvoyxona, meros muzeyi va animatsiya studiyasi. Tartib (3! = 6 dan biri): 09:00 novvoyxona, 11:00 muzey, 13:00 studiya; 14:30 da tugaydi. Qolgan 10 000 so‘m — zaxira.
Siz
Hal qiluvchi kalitlar — 1 va 2: sinf ovozi va vaqt chegarasi.
MatematikaTadbirkorlik asoslariInformatika
🔒Qulf 11: Qaror: uchta ish joyi
Topshiriq: Qaror qaysi ikki kalitga tayandi?
🔑 Kalit: Sinf novvoyxona, meros muzeyi va animatsiya studiyasiga boradi: 43 ovoz (60 dan), 330 daqiqa, 240 000 so‘m (250 000 dan, misol).
★
Bir haftani bir hikoyada takrorlading!
Bu hikoya 14 ta fanni birlashtirdi.
MatematikaIngliz tiliInformatikaAdabiyotAstronomiyaBiologiyaDavlat va huquq asoslariDunyo dinlari tarixiFizikaJahon tarixiKimyo (Umumiy kimyo)O‘zbekiston tarixiRus tiliTadbirkorlik asoslari
0 / 14 yulduz
Jamoa hisoboti
Bitiruvchi daftari: kasb kuzatuvi kuni
Qaror: sinf novvoyxona, meros muzeyi va animatsiya studiyasiga boradi. Dalillar: 1) ovoz: 18 + 14 + 11 = 43 (60 dan); 2) vaqt 3 · 90 + 2 · 30 = 330 ≤ 360 daqiqa, to‘rttasi sig‘maydi; 3) xarajat 150 000 + 90 000 = 240 000 so‘m (250 000 dan, misol). Qolgan ikkitasi kelasi yil uchun taklif sifatida yoziladi. Kelasi yil 11-sinfga maslahat: avval vaqt va pul chegarasini hisoblang, keyin ovoz bering.
— 11-B jamoa
Topilgan kalitlar
Beshtadan uchtasi — C(5; 3) = 10 usul, tartib bilan 10 · 3! = 60 reja; mezonlar bilan saralanadi.
Novvoyxona (misol): 250 non sotilsa foyda 60 000, zararsizlik nuqtasi 200 non; sinf bu savollarni beradi.
Sinf novvoyxona, meros muzeyi va animatsiya studiyasiga boradi: 43 ovoz (60 dan), 330 daqiqa, 240 000 so‘m (250 000 dan, misol).
Yulduzli savollar
C(5; 2) = ?
Zararsizlik: doimiy 240 000, narx − o‘zgaruvchan = 1200. Non soni?
O‘ylab ko‘r: agar kun 450 daqiqa bo‘lsa, qaysi kalit o‘zgarardi?