🎯 Missiya: 11-B Yangi yil kechasini qaysi formatda o‘tkazadi: hovlida yulduz kechasi yoki sinfda bekatlar bilan?
Bu qurilmada o‘zbekcha ovoz yo‘q: so‘zlar ekranda birma-bir yonadi.
Dushanba
S
Sinf rahbari11-B, juma kuni — qishki ta’tilgacha oxirgi o‘quv kuni. Sinf Yangi yil kechasini o‘zi tashkil qiladi. Sinf jamg‘armasida 300 000 so‘m bor (misol). Kechaning formatini payshanbagacha tanlaymiz.
A
AnvarChipta sotamizmi? Tadbirkorlik darsidan: fuqaro yakka tartibdagi tadbirkor sifatida davlat ro‘yxatidan o‘tgan paytdan boshlab tadbirkorlik bilan shug‘ullanish huquqini oladi.
Z
ZarinaBiz hech narsa sotmaymiz: kecha bepul, xarajat sinf jamg‘armasidan. Shunday qilib, bu savol umuman tug‘ilmaydi.
M
MalikaHisob qilamiz: har bir reja narxi 300 000 dan oshmasin.
Tadbirkorlik asoslari
🔒Qulf 1: Mablag‘ va ro‘yxat
Topshiriq: Nima uchun chipta sotilmaydi?
🔑 Kalit: Kecha bepul, hech narsa sotilmaydi, mablag‘ 300 000 so‘mlik sinf jamg‘armasidan (misol).
Z
ZarinaOna tilidan mustahkamlash: avval nutq vaziyati — kim kimga, qayerda, nima uchun yozadi. Bizniki: o‘quvchilar o‘qituvchilar va ota-onalarga taklif yozadi.
A
AnvarKeyin so‘zlar ma’no, uslub va birikma bo‘yicha tekshiriladi. Rasmiy taklifda «Sizlarni kutamiz» — hurmat shakli.
M
MalikaMavzu nozik bo‘lsa, yumshoq ifoda tanlanadi, lekin oshirib yuborilmaydi: «ob-havo qulay bo‘lmasa, kechani sinfda o‘tkazamiz» — aniq va mehribon.
Ona tili
🔒Qulf 2: Taklifnoma so‘zlari
Topshiriq: Taklifnomaning birinchi tekshiruvi nima?
Seshanba
M
MalikaZal bezagi uchun qog‘oz fonuslar yasaymiz. Matematikadan: Eyler teoremasi — qavariq ko‘pyoqda Y + R − Q = 2 (yoqlar + uchlar − qirralar).
ZarinaFonusni yig‘ishdan oldin tekshiramiz: oktaedr 8 yoq, 6 uch bo‘lsa, qirralar 8 + 6 − 2 = 12 ta bo‘lishi kerak.
J
JasurIkki tekislik kesishganda qo‘shni ikkiyoqli burchaklar yig‘indisi 180°. Qo‘shnisi 70° bo‘lsa, bu 110°.
Matematika
🔒Qulf 3: Qog‘oz fonuslar
Topshiriq: Oktaedr: 8 yoq, 6 uch. Nechta qirra?
A
AnvarA reja: hovlida yulduz kuzatish. Astronomiyadan: refraktorning obyektivi — linza, reflektorniki — botiq ko‘zgu. Katta zamonaviy teleskoplar deyarli hammasi reflektor.
J
JasurMaktab teleskopi: obyektiv fokusi F = 900 mm, okulyarniki f = 18 mm. Kattalashtirish Γ = F / f = 50 marta. Obyektiv diametri D = 70 mm.
Z
ZarinaYorug‘lik yig‘ish D² ga proporsional: ko‘z qorachig‘i d ≈ 7 mm bo‘lsa, (70 / 7)² = 100 marta ko‘p yorug‘lik. Teleskop ajoyib!
M
MalikaLekin bitta teleskop, 30 o‘quvchi, har biriga 2 daqiqa: 30 · 2 = 60 daqiqa. Kechamiz esa 90 daqiqa. Oxirgi o‘quvchi deyarli 60 daqiqa sovuqda kutadi.
Astronomiya
🔒Qulf 4: A reja: yulduzli kecha
Topshiriq: Γ = F / f, F = 900 mm, f = 18 mm. Γ?
🔑 Kalit: Teleskop yaxshi (Γ = 50, yorug‘lik 100 marta ko‘p), lekin navbat: 30 · 2 = 60 daqiqa 90 daqiqalik kechada.
A
AnvarB reja: sinfda uchta bekat. Fizika bekati — elektromagnit to‘lqinlar. Maksvell gipotezasi: o‘zgaruvchan magnit maydon uyurmaviy elektr maydon hosil qiladi, teskarisi ham to‘g‘ri.
Z
ZarinaGerts 1886–1889-yillarda bunday to‘lqinlarni hosil qilib, qayd etdi. To‘lqin uzunligi λ = c / ν. Chastota 100 MHz bo‘lsa: λ = 3·10⁸ / 10⁸ = 3 m.
J
JasurBekatda o‘quvchi ikkita savolga javob beradi, mehmonlar esa hisobni o‘zlari qiladi. Jihoz kerak emas, faqat plakat va kalkulyator.
Fizika
🔒Qulf 5: B reja: to‘lqinlar bekati
Topshiriq: ν = 100 MHz = 10⁸ Hz. λ = c / ν?
Chorshanba
Z
ZarinaKimyo bekati: eritma konsentratsiyasi. «Konsentrlangan» yoki «suyultirilgan» aniq ma’lumot bermaydi, foiz konsentratsiya C% = m₁ / m₂ · 100 %. 200 g eritmada 20 g tuz bo‘lsa, C = 20 / 200 · 100 % = 10 %.
A
Anvar10 % li 200 g eritma uchun 20 g tuz va 180 g suv olinadi: 20 + 180 = 200. Kimyo o‘qituvchisi nazorat qiladi, faqat osh tuzi ishlatiladi.
M
MalikaBiologiya bekati — ekotizimlar viktorinasi. O‘zbekiston hududining yarmidan ko‘pi cho‘l va yarim cho‘l: yog‘in yiliga 100–200 mm, yozda harorat +40 °C dan oshadi, cheklovchi omil — namlik.
J
JasurSun’iy ekotizimlar o‘zini o‘zi boshqara olmaydi: dala, shahar. Monokultura xavfli, almashlab ekish yordam beradi — viktorina savoli tayyor.
Kimyo (Umumiy kimyo)Biologiya
🔒Qulf 6: Kristallar va ekotizimlar
Topshiriq: 20 g tuz 200 g eritmada. Foiz konsentratsiya?
AnvarInformatikadan: matn qo‘shish uchun Type asbobi (T tugmasi). Bir marta bosish — nuqtaviy matn, qisqa sarlavha uchun; katak tortish — abzas matni, uzun matn uchun.
Z
ZarinaWarp Text sarlavhani egadi, qatlam uslublari soya qo‘shadi. Sarlavha: “Happy New Year, 11-B!”
M
MalikaIngliz tilida mehmonlarga: “Although it is cold, the evening will be warm.” Eslatma: although va but bitta gapda birga ishlatilmaydi.
J
JasurJuft bog‘lovchi: “The evening is both fun and useful.” Bog‘lovchi ravish: “The queue is long; however, the show is short.”
InformatikaIngliz tili
🔒Qulf 7: Plakat matni va bog‘lovchilar
Topshiriq: Qaysi gap to‘g‘ri?
Z
ZarinaDasturga adabiy daqiqa ham kiritamiz: Boburning «Xating aro uzoring – sabza ichinda lola…» g‘azalidan o‘qish. Matnni chiqarmaymiz, o‘quvchi kitobdan o‘qiydi.
M
MalikaDarsda tashbeh — o‘xshatish, ichki qofiya va ochiq bo‘g‘inlar she’rga ohang beradi, degan edik. Bobur g‘azallarining ko‘pi 5–6 baytdan, tili sodda va ravon.
A
AnvarRuboiy esa to‘rt misra. Bobur lirikasida g‘azal va ruboiy yetakchi, tuyuq ham bor. Hasbi hol ruhidagi she’rlar vatan sog‘inchi haqida.
J
JasurO‘qish 2 daqiqa. Bu vaqtni dasturga qo‘shamiz.
Adabiyot
🔒Qulf 8: O‘qish soati
Topshiriq: Ruboiy necha misradan iborat?
Payshanba
Z
ZarinaMehmon-ustozlar uchun ruscha qator: «Приходите туда, где мы собираемся.» Bu o‘rin ergash gapi: «куда?» — «туда», bog‘lovchi so‘z «где».
A
AnvarKo‘rsatish so‘zi bo‘lsa, ergash gap odatda undan keyin turadi: «Мы сели там, где было тихо.» Tartib erkin: «Где растёт камыш, там вода.»
J
Jasur«Откуда» ham bor: «Мы ушли оттуда, откуда слышна музыка» — ammo biz musiqa yaqinida qolamiz!
Rus tili
🔒Qulf 9: Rus tilida taklif
Topshiriq: Qaysi so‘z ergash gapni bog‘laydi: «Мы сели там, где было тихо»?
M
MalikaKalitlar. 🔑1 mablag‘: sinf jamg‘armasi 300 000; A — 100 000 (choy va fonuslar), B — 95 000 (tuz, qog‘oz). 🔑2 chipta yo‘q, ro‘yxat savoli tug‘ilmaydi. 🔑3 A da 30 · 2 = 60 daqiqa navbat. 🔑4 B da 3 bekat.
A
AnvarB da 30 o‘quvchi 3 bekatga 10 tadan bo‘linadi, har navbat 15 daqiqa: 3 · 15 = 45 daqiqa. Hamma faol, 90 daqiqadan 45 qoladi — o‘qish soati va choy uchun.
Z
ZarinaTeleskop ajoyib, uni tashlab yubormaymiz: ob-havo ochiq bo‘lsa, kech oxirida 10 daqiqa Oyni ko‘ramiz.
M
MalikaQaror: sinf B rejani tanlaydi — uch bekatli kecha, oxirida ixtiyoriy 10 daqiqalik osmon kuzatuvi.
Siz
Hal qiluvchi kalitlar — 3 va 4: navbat vaqti va hamma ishtirok etishi.
🔑 Kalit: Sinf B ni tanladi: 3 bekat · 15 daqiqa = 45 daqiqa, hamma faol; A da 60 daqiqa navbat; xarajat 95 000 so‘m (misol). Ochiq osmonda 10 daqiqa Oy kuzatuvi.
Qaror: 11-B B rejani tanladi: sinfda uch bekat (kimyo, fizika, biologiya), o‘qish soati va ob-havo ochiq bo‘lsa 10 daqiqa Oy kuzatuvi. Dalillar: 1) A da bitta teleskop bilan 30 · 2 = 60 daqiqa navbat; 2) B da 3 · 15 = 45 daqiqada hamma faol; 3) xarajat 95 000 so‘m, jamg‘arma 300 000 (misol); hech narsa sotilmaydi. Kelasi yil 11-sinfga maslahat: tadbirda hamma qancha vaqt faol ekanini hisoblab ko‘ring.
— 11-B jamoa
Topilgan kalitlar
Kecha bepul, hech narsa sotilmaydi, mablag‘ 300 000 so‘mlik sinf jamg‘armasidan (misol).
Teleskop yaxshi (Γ = 50, yorug‘lik 100 marta ko‘p), lekin navbat: 30 · 2 = 60 daqiqa 90 daqiqalik kechada.
Sinf B ni tanladi: 3 bekat · 15 daqiqa = 45 daqiqa, hamma faol; A da 60 daqiqa navbat; xarajat 95 000 so‘m (misol). Ochiq osmonda 10 daqiqa Oy kuzatuvi.
Yulduzli savollar
Ikosaedr: 20 yoq, 12 uch. Nechta qirra? (Y + R − Q = 2)
ν = 10⁸ Hz bo‘lsa, λ = c / ν qancha?
O‘ylab ko‘r: agar teleskop 10 ta bo‘lsa, qaysi kalit o‘zgarardi?