🎯 Missiya: 11-B yulduz kuzatish kechasini qaysi sanada va qanday joyda o‘tkazsin?
Bu qurilmada o‘zbekcha ovoz yo‘q: so‘zlar ekranda birma-bir yonadi.
Dushanba
S
Sinf rahbariKuzgi ta’tildan oldin 11-B sinf bo‘lib yulduz kuzatish kechasini rejalashtirsin. Qaysi sanada?
A
AnvarOy Yerni g‘arbdan sharqqa aylanadi, o‘rtacha masofa ≈ 384 400 km. U o‘zi yorug‘lik chiqarmaydi, Quyosh nurini qaytaradi.
Z
ZarinaYulduzlarga nisbatan to‘liq aylanish — 27,32 kun (yulduz oyi). Fazasi qaytarilishi esa 29,53 kun (sinodik oy), chunki Yer ham Quyosh atrofida siljiydi.
M
MalikaJadvalga ko‘ra to‘lin Oy 26-oktabrda. Yangi Oy to‘lin Oydan yarim sinodik oy keyin: 29,53 : 2 ≈ 14,8 kun — taxminan 10-noyabr.
Astronomiya
🔒Qulf 1: Oy qachon yo‘q?
Topshiriq: To‘lin Oydan yangi Oygacha taxminan necha kun o‘tadi?
🔑 Kalit: To‘lin Oy 26-oktabrda bo‘lsa, yangi Oy ≈ 14,8 kundan keyin — taxminan 10-noyabrda: osmon eng qorong‘i.
J
JasurOy kuniga ≈ 50 daqiqa kechroq chiqadi. 15 kunda necha soat kechikadi? Taqribiy hisoblashni mashq qilaylik.
Z
Zarina15·50 = 750 daqiqa = 12,5 soat. Demak, to‘lin Oydan 15 kun keyin Oy kunduzgi osmonda — kechasi yo‘q.
A
AnvarMatematika: kichik Δx da f(x₀ + Δx) ≈ f(x₀) + f′(x₀)·Δx. Masalan, √(1 + x) ≈ 1 + x/2: √1,04 ≈ 1,02.
M
MalikaOyning ko‘rinma burchagi ≈ 0,5° = 0,5·0,01745 ≈ 0,0087 rad; tg x ≈ x. Diametri ≈ 384 400·0,0087 ≈ 3 400 km.
Matematika
🔒Qulf 2: Taqribiy hisob
Topshiriq: √1,04 ni taqribiy hisoblang.
🔑 Kalit: Oy har kuni ≈ 50 daqiqa kechroq chiqadi: 15 kunda ≈ 12,5 soat; yangi Oy atrofida u kechasi osmonda bo‘lmaydi.
Seshanba
Z
ZarinaKuzatish kechasiga taklifnoma yozamiz. Tabrik matni: murojaat, sabab (bayram, muvaffaqiyat), samimiy tilaklar va imzo; ohangi ko‘tarinki.
A
AnvarTilaklar aniq va qisqa bo‘ladi. Rasmiy xatda «Siz» hurmat belgisi sifatida bosh harf bilan yozilishi mumkin: Sizga, Sizning.
M
MalikaHamdardlik matni boshqacha: tinch, jiddiy ohang. Hazil va ortiqcha tafsilot o‘rinsiz. Matn kimga yozilayotganiga — yoshi, kasbi, munosabatiga — moslanadi.
Ona tili
🔒Qulf 3: Taklifnoma matni
Topshiriq: Tabrik matnining tarkibiga qaysi biri kirmaydi?
J
JasurAfisha uchun osmon fotosuratini kesamiz: Crop (C) asbobi. Burchakdan burchakka tortamiz, Enter tasdiqlaydi.
Z
ZarinaParametrlar panelida tomonlar nisbati (1:1, 4:5, 16:9) tanlanadi; kesilgan piksellarni o‘chirish yoki saqlashni belgilash mumkin.
A
AnvarBino fotosida tepasi egilib qolsa, Perspective Crop yoki Edit → Transform → Perspective bilan to‘g‘rilaymiz. Umumiy o‘zgartirish — Ctrl+T.
M
MalikaTransform bo‘limida: Scale, Rotate, Skew, Distort, Warp va Flip. Yangi versiyalarda o‘lcham o‘zgarganda nisbat o‘zi saqlanadi, Shift buni o‘chiradi.
Informatika
🔒Qulf 4: Afisha kadri
Topshiriq: Qaysi tugmalar erkin o‘zgartirishni (free transform) ochadi?
A
AnvarEnglish poster: No smoking on the trip because tobacco smoke harms people nearby.
Z
ZarinaTo list reasons: One reason is that… Another reason is… Furthermore… Also: Smoke can cause breathing problems (can = probability).
A
AzizDoctors: a GP treats general problems, an optometrist works with eyesight, a dermatologist with the skin, a pediatrician with children. 👓
Topshiriq: A doctor who works with eyesight is called ___.
Z
ZarinaОбъявление по-русски: «Из-за тумана рейс задержали» — причина с неблагоприятным оттенком: «из-за» + родительный падеж.
A
Anvar«Благодаря тренеру команда выиграла» — благоприятная причина: «благодаря» + дательный. «Проснулся от грохота», «похвалили за старание».
M
MalikaОбстоятельство цели отвечает на «зачем? для чего?»: «вышел подышать», «для наблюдения», «ради интереса», «с целью изучения».
Rus tili
🔒Qulf 6: Причина и цель
Topshiriq: Какое слово показывает благоприятную причину?
Chorshanba
Z
ZarinaBiologiya: relyef omillari — dengiz sathidan balandlik, nishablik va qiyaning ekspozitsiyasi — iqlim va tuproqni o‘zgartiradi. Tog‘da har 1000 m da harorat ≈ 6 °C pasayadi.
A
AnvarShimoliy yarimsharda janubga qaragan qiya ko‘proq quyosh oladi: iliqroq va quruqroq. Shimolga qaragan qiya sovuqroq va namroq.
M
MalikaBiotik munosabatlar belgilar bilan yoziladi: (+) foyda, (−) zarar, (0) ta’sir yo‘q. Lishayniklarda zamburug‘ va suvo‘t — mutualizm (+ +); raqobat — (− −).
J
JasurParazitizm va yirtqichlik — (+ −). Bitta idishdagi ikki o‘xshash turdan biri yo‘qolsa, bu raqobat orqali siqib chiqarish tamoyili.
Biologiya
🔒Qulf 7: Qiya va qo‘shnilar
Topshiriq: Janubga qaragan qiya qanday bo‘ladi?
🔑 Kalit: Janubga qaragan qiya ko‘proq quyosh oladi: iliqroq va quruqroq — noyabr kechasi uchun qulay joy.
A
AzizRadio konstruktorimda g‘altak va kondensator bor. Ular nima qiladi? 📻
A
AnvarFizika: C va L dan iborat berk zanjir — tebranish konturi. Kondensator g‘altak orqali zaryadsizlanadi, o‘zinduksiya tufayli tok sekin ortadi; elektr maydon energiyasi q²/(2C) magnit energiya Li²/2 ga aylanadi.
Z
ZarinaTomson formulasi: T = 2π√(LC). L = 0,1 H, C = 10 µF = 10⁻⁵ F bo‘lsa, LC = 10⁻⁶, √ = 10⁻³ va T ≈ 6,28 ms.
M
MalikaKimyo: Mendeleyev–Klapeyron PV = nRT. Normal sharoit: 0 °C = 273 K, 101,325 kPa. 27 °C da (300 K) 1 mol gaz 8,31·300 : 101,325 ≈ 24,6 L egallaydi.
FizikaKimyo (Umumiy kimyo)
🔒Qulf 8: Tebranish konturi
Topshiriq: L yoki C oshirilsa, tebranish davri qanday o‘zgaradi?
Z
ZarinaAdabiyot: «Qutadg‘u bilig» — «saodatga yo‘llovchi bilim». Unda to‘rt ramziy obraz bor.
MalikaAsar Qoraxoniylar davlati uchun falsafiy-axloqiy qo‘llanma: hukmdor, vazir, elchi, kotib, xazinachi vazifalari haqida.
Adabiyot
🔒Qulf 9: Ramziy qahramonlar
Topshiriq: Asarda O‘gdulmish nimaning ramzi?
Payshanba
J
JasurUch jamoa yarmarka uchun pul qo‘shgan edi: 50 %, 30 % va 20 % ulush. Foyda 1 200 000 so‘m. Qanday bo‘lamiz?
Z
ZarinaMChJ — bir yoki bir necha shaxs tuzgan yuridik shaxs, ustav fondi ulushlarga bo‘linadi. Foyda ulushlarga mutanosib taqsimlanadi.
A
AnvarDemak: 600 000, 360 000 va 240 000 so‘m. Eng muhim jihat — a’zolar qarzlar uchun o‘z mol-mulki bilan emas, faqat hissasi qiymati doirasida javob beradi.
M
MalikaUstav fondining eng kam miqdori va a’zolar soni qonunda belgilanadi; amaldagi talabni qonundan tekshiramiz.
Tadbirkorlik asoslari
🔒Qulf 10: Ulush bo‘yicha foyda
Topshiriq: 1 200 000 so‘mning 30 % i qancha?
A
AnvarJahon tarixi: Kavkazorti davlatlari. Gruziya 1991-yil 9-aprelda mustaqillik e’lon qilgan, Ozarbayjon 18-oktabrda.
Z
ZarinaArmeniyada mustaqillik 21-sentabrdagi referendumda tasdiqlangan.
M
MalikaSovet davridan keyin uchala mamlakat ham mojarolarni boshdan kechirgan. Biz nizolarda tomonlarni baholamaymiz, faqat sanalarni yozamiz.
Jahon tarixi
🔒Qulf 11: Mustaqillik sanalari
Topshiriq: Armeniyada mustaqillik qanday tasdiqlangan?
Juma
S
Sinf rahbariTaklifnoma tayyormi? Qaysi sana va joy?
A
AnvarVariantlar: A — dushanba, 26-oktabr (to‘lin Oy); B — payshanba, 29-oktabr (to‘lin Oydan 3 kun keyin, Oy hali yorqin); C — seshanba, 10-noyabr (yangi Oy atrofi, ta’tildan keyin). Kalitlar: 🔑1 yangi Oy ≈ 10-noyabr. 🔑2 Oy kechikib chiqadi — yangi Oy yaqinida kechasi yo‘q. 🔑3 janubiy qiya — iliqroq va quruqroq.
Z
ZarinaA va B da yorqin Oy xira yulduzlarni bosadi. C ga 18 kun kutish kerak, kech kuzda esa sovuq.
M
MalikaNarxi — kutish, evaziga osmon eng qorong‘i. Sovuqni janubiy qiya va issiq kiyim bilan kamaytiramiz.
A
AnvarQaror: seshanba, 10-noyabr, shahar tashqarisidagi janubga qaragan qiya. Taklifnomani hozir yozamiz, ta’tildan keyin eslatamiz.
Siz
Kelishdik. Hisobotni yozdik.
AstronomiyaBiologiya
🔒Qulf 12: Kuzatish kechasi sanasi
Topshiriq: Qaysi kalit sanani C (10-noyabr) ga yo‘naltirdi?
Qaror: seshanba, 10-noyabr, janubga qaragan qiya. Dalillar: to‘lin Oy 26-oktabrda bo‘lsa, yangi Oy ≈ 14,8 kundan keyin; Oy har kuni ≈ 50 daqiqa kechroq chiqadi, yangi Oy yaqinida kechasi yo‘q; janubiy qiya iliqroq va quruqroq. Maslahat: kuzatish kechasini yangi Oyga qarab rejalang.
— 11-B jamoa
Topilgan kalitlar
To‘lin Oy 26-oktabrda bo‘lsa, yangi Oy ≈ 14,8 kundan keyin — taxminan 10-noyabrda: osmon eng qorong‘i.
Oy har kuni ≈ 50 daqiqa kechroq chiqadi: 15 kunda ≈ 12,5 soat; yangi Oy atrofida u kechasi osmonda bo‘lmaydi.
Janubga qaragan qiya ko‘proq quyosh oladi: iliqroq va quruqroq — noyabr kechasi uchun qulay joy.
Yulduzli savollar
Oy fazasi qaytariladigan davr nima deyiladi?
30 % ni 600 000 so‘mga qo‘llasak, nechaga teng?
O‘ylab ko‘r: agar to‘lin Oy 28-oktabrda bo‘lsa, yangi Oy taxminan qachon?