Stereometriyani takrorlash
Eyler formulasi: qavariq ko‘pyoqda U − Q + Y = 2 (U — uchlar, Q — qirralar, Y — yoqlar soni). Prizma V = Sasos H, Syon = P H (to‘g‘ri); silindr V = πr²H, Syon = 2πrH; piramida va konus V = ⅓ Sasos H, konusda Syon = πrl; shar V = (4/3)πR³, S = 4πR²; kesik jismlarda V = (H/3)(Q₁ + √(Q₁Q₂) + Q₂). O‘xshash jismlarda k — chiziqli o‘lchamlar nisbati: yuzlar k², hajmlar k³. Koordinatalarda AB = √((x₂ − x₁)² + (y₂ − y₁)² + (z₂ − z₁)²), kesma o‘rtasi — koordinatalar yarim yig‘indisi; vektorlarning skalar ko‘paytmasi a · b = x₁x₂ + y₁y₂ + z₁z₂ = |a||b|cosφ, va a · b = 0 ⟺ a ⟂ b. Murakkab jismni oddiy qismlarga bo‘lib, hajmlarni qo‘shamiz, sirtni hisoblashda ichki (yopishgan) yuzlarni tashlab yuboramiz. DTM testlarida javoblarni tezda baholash (birlik, ishora, aniq qiymatning kattaligi) xatolarni ushlaydi.
Rasadxona minorasi silindr shaklida, ustida yarim shar gumbaz bor: radius 4 m, silindr balandligi 6 m. Hajm π · 4² · 6 + ⅔π · 4³ ≈ 436 m³, gumbaz sirti 2π · 4² ≈ 101 m². Murakkab jismni oddiy qismlarga bo‘lib, har biriga o‘z formulasini qo‘llaymiz.
Me’morlar va muhandislar murakkab shakldagi binolar hajmi va sirtini qismlarga bo‘lib hisoblaydi, 3D modellovchilar murakkab ob’ektlarni oddiy jismlardan quradi, qadoqlash dizaynerlari idish shakli uchun material miqdorini topadi.
Uyingizdagi yoki sinfdagi biror buyumni tanlang (masalan, idish yoki qalamdon) va u qaysi oddiy jismlardan tuzilganini hamda har bir qismi uchun qaysi formula kerakligini yozib chiqing.
«Yig‘ma jism»: o‘zingiz silindr ustiga konus qo‘yilgan (qalam yoki chodir kabi) jism modelini yasang va o‘lchamlarini yozing. Hajmini va sirtini hisoblang, so‘ng ichki yopishgan yuz nega sirtga kirmasligini tushuntiring. Do‘stingiz natijani qayta hisoblab tekshirsin.