Bobni takrorlashga doir amaliy mashqlar (koordinatalar va vektorlar)
Bobning asosiy formulalari: AB = √((x₂ − x₁)² + (y₂ − y₁)² + (z₂ − z₁)²); kesma o‘rtasi — koordinatalar yarim yig‘indisi; AB vektor = (x₂ − x₁; y₂ − y₁; z₂ − z₁); |a| = √(a₁² + a₂² + a₃²); a · b = a₁b₁ + a₂b₂ + a₃b₃ = |a||b| cos φ; a ⊥ b ⇔ a · b = 0; a ∥ b ⇔ koordinatalar proporsional; sfera: (x − a)² + (y − b)² + (z − c)² = R². Uchta nuqta bir to‘g‘ri chiziqda yotishini AB va AC vektorlarning kollinearligi bilan, to‘rtburchak parallelogramm ekanini AB = DC bilan yoki diagonallar o‘rtalarining ustma-ust tushishi bilan isbotlash mumkin. Test savollarida avval qaysi formula kerakligini aniqlang, so‘ng javob variantlarini taxmin bilan emas, hisob bilan tekshiring; masalan, perpendikularlikda skalar ko‘paytmani nolga tenglashtiring. Simmetriyalarda qaysi koordinata ishorasi o‘zgarishini jadval bo‘yicha eslang: tekislikka nisbatan — bitta, o‘qqa nisbatan — ikkita, nuqtaga nisbatan — uchta.
| Kattalik | Formula |
|---|---|
| masofa | √(Δx² + Δy² + Δz²) |
| o‘rta nuqta | yarim yig‘indilar |
| perpendikulyarlik | a · b = 0 |
| parallellik | koordinatalar proporsional |
Geodezist uchta belgi bir to‘g‘ri chiziqda yotadimi, tekshiradi (metrda): A(0, 0, 0), B(2, 1, 2), C(6, 3, 7). AB = (2, 1, 2), 3·AB = (6, 3, 6), AC esa (6, 3, 7): koordinatalar proporsional emas, demak, belgilar bir chiziqda emas. Ko‘z bilan bu farqni sezmaslik mumkin, hisob esa topadi.
Geodezistlar va qurilish nazoratchilari ustun va belgilarni tekis chiziqda joylashini tekshiradi, dasturchilar to‘qnashuvlarni koordinatalar bilan aniqlaydi, test tuzuvchilar javoblarni hisob bilan tasdiqlaydi.
Stol ustiga uchta kichik narsani (masalan, qalam yoki o‘chirg‘ich) «bir chiziqda» turgandek qilib qo‘ying. Birinchisidan oxirgisigacha ip yoki chizg‘ich tuting va o‘rtadagisi unga tegishini tekshiring. Ko‘z «chiziq» dedi, tekshiruv esa hal qiladi.
«Test-musobaqa»: sinf ikki jamoaga bo‘linadi. Har bir jamoa boshqasiga 5 ta test savol (4 variantli) tuzadi; savollar bobning turli mavzularidan bo‘lishi va javoblari tekshirilgan bo‘lishi shart. Jamoalar savollarga javob beradi va har bir xatoni tushuntiradi.