ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
Hafta hikoyasi10-sinf · 17-hafta

Aholi ikki baravardan ko‘p oshdimi?

🎯 Missiya: «1960-yillardan 2011-yilgacha dunyo aholisi ikki baravardan ko‘p oshgan» — to‘g‘rimi?

Dushanba

JasurTa’tildan keyingi birinchi kun, 11-yanvar. Chatda diagramma: «1960-yillarda 3 mlrd, 2011-yilda 7 mlrd. Aholi 50 yilda ikki baravardan ko‘p oshdi!»
MalikaBu safar post yillarni va raqamlarni aytgan. Shuning uchun tekshirish mumkin. Geografiya darsligi bilan solishtiramiz.
ZarinaDarslikda: dunyo aholisi XIX asr boshida taxminan 1 mlrd, 1960-yillarda 3 mlrd, 2011-yilda 7 mlrd, 2022-yilda 8 mlrd; hozir taxminan 8,2 mlrd.
AnvarSababi — : o‘lim kamaygan. = tug‘ilish − o‘lim (‰ da).
Birinchi kalit: post raqamlari darslikdagiga mos. Endi «ikki baravardan ko‘p» ni hisoblaymiz.
Geografiya (Amaliy geografiya)

Qulf 1: Ta’tildan keyingi birinchi post

Topshiriq: Tabiiy o‘sish qanday hisoblanadi?

🔑 Kalit: Darslikda: 1960-yillarda 3 mlrd, 2011-yilda 7 mlrd, 2022-yilda 8 mlrd — post raqamlari mos.

ZarinaAholi — yilga bog‘liq: har yilga bitta qiymat. Bu : aniqlanish sohasi — yillar, qiymatlar sohasi — mlrd. f(2011) = 7.
AnvarGrafikda har bir tik chiziq grafikni ko‘pi bilan bir nuqtada kesadi — funksiya belgisi. Agar bitta yilga ikki qiymat bo‘lsa, funksiya emas.
JasurDiagrammaning o‘qi 0 dan boshlanadi. 3 mlrd ustuni 3 sm, 7 mlrd ustuni 7 sm: 7 : 3 ≈ 2,33. Ustunlar nisbati raqamlar nisbatiga teng.
MalikaAziz kub yasadi, qirrasi a = 10 sm. Yoq diagonali a√2 ≈ 14,1 sm, fazoviy diagonal a√3 ≈ 17,3 sm. Taranglangan ip — to‘g‘ri chiziq; uch nuqtali tayanch doim bitta tekislikda turadi.
Ikkinchi kalit: diagramma halol chizilgan — o‘q 0 dan boshlanadi.
Matematika

Qulf 2: Diagramma va funksiya

Topshiriq: Qaysi juftlik funksiya bo‘la olmaydi (x — yil, y — mlrd)?

🔑 Kalit: Diagramma o‘qi 0 dan boshlanadi: ustunlar 3 sm va 7 sm, nisbat 7 : 3 ≈ 2,33 — raqamlarga mos, bezatilmagan.

Seshanba

AnvarAccess da Populations jadvali: Year, Billions. So‘rovda yangi maydon: Ratio: / = 7/3.
ZarinaYana IIf(>2,"more than doubled","not doubled"). Natija: «more than doubled». Σ Totals da Group By va Avg ham bor.
JasurEslatma: Access da Log(x) — natural logarifm, ya’ni asosi e ≈ 2,718; Log(1) = 0. O‘nli logarifm emas!
MalikaTakrorlash qoidasi: natijani qo‘lda ham sanaymiz. 7 : 3 = 2,333… — kompyuter bilan mos.
Uchinchi kalit: hisob 2,33 chiqdi, 2 dan katta.
Informatika

Qulf 3: Hisoblangan maydon

Topshiriq: Access da Log(1) nimaga teng?

🔑 Kalit: So‘rov: Ratio = 7/3 ≈ 2,33 > 2, qo‘lda hisob ham mos: «ikki baravardan ko‘p» to‘g‘ri.

AnvarPostning sarlavhasi: «Kichkinagina sayyoramiz to‘lib ketdi!» -gina — qo‘shimchasi: mehr va tashvish. Ilmiy matnda bunday shakl deyarli ishlatilmaydi.
ZarinaMisollar: kitobcha — kichik kitob; qizaloq; onaxon va akajon — mehr; ba’zan kinoya ham bo‘ladi. Isbot esa raqam bilan beriladi, qo‘shimcha bilan emas.
MalikaRus tilida: «Он хочет учиться» — «что делать?» — «-ться»; «Он учится» — «что делает?» — «-тся». Aholi haqida: «Население растёт» — fe’l «растёт».
JasurInfinitiv doim «ь» bilan: «любить», «беречь». «Смотреть» — ikkinchi tuslanish.
Sarlavhadagi mehribon ohang postni yoqimli qiladi, ammo bu isbotning bir qismi emas.
Ona tiliRus tili

Qulf 4: Sifat va fe’l

Topshiriq: Qaysi gap to‘g‘ri yozilgan?

Chorshanba

ZarinaStudy with others: Every member has a role. All the information is useful. Everyone gives an opinion.
AnvarA fact-checker is a person who checks claims before sharing them. We work on this every day, not all day!
JasurPost yil va raqamlarni ochiq aytgan, shuning uchun hamma darslikdan tekshira oladi. Bu to‘rtinchi kalit.
MalikaDavlat-huquqdan: planshet Anvarniki — egalik huquqi: , va . Jasur uni vaqtincha oldi: foydalanishi mumkin, ammo sotishga (tasarruf etishga) haqqi yo‘q.
Jamoada vazifa ham, mulk ham aniq bo‘lsa, kelishmovchilik kam.
Ingliz tiliDavlat va huquq asoslari

Qulf 5: Jamoa va mulk

Topshiriq: Qaysi jumla to‘g‘ri?

🔑 Kalit: Post yillar va raqamlarni ochiq aytadi — har kim darslikdan tekshirishi mumkin.

AzizFizika darsida mayatnik! 20 ta tebranish 40 s da. Davri qancha?
ZarinaT = t/N = 40/20 = 2 s. Chastota ν = 1/T = 0,5 Hz, burchak chastota ω = 2π/T = π ≈ 3,14 rad/s. Ko‘p tebranishni sanash vaqt xatosini kamaytiradi.
AnvarAziz yana: «Benzin va kerosin boshqa-boshqa neftdan olinadi». Kimyoda: neft — aralashma; bilan qaynash haroratiga ko‘ra ajraladi: benzin ≈150 °C gacha (C₅–C₉), kerosin 150–300 °C (≈C₉–C₁₆), undan yuqorida mazut.
JasurOg‘ir fraksiya qilinadi: C₁₆H₃₄ → C₈H₁₈ + C₈H₁₆. Uglerod 16 = 8 + 8, vodorod 34 = 18 + 16 ✓.
Aziz, neft bitta, fraksiyalar esa qaynash haroratiga qarab farq qiladi. Yonganda CO₂ va SO₂ ajraladi: toza yoqilg‘i muhim.
FizikaKimyo (Organik kimyo)

Qulf 6: Tebranish va neft

Topshiriq: Mayatnik 30 ta tebranishni 60 s da bajardi. Davri qancha?

Payshanba

ZarinaAdabiyot nazariyasi: — ikki narsani umumiy belgi bilan solishtirish; to‘rt qismi bor: o‘xshatilgan, o‘xshatilayotgan, o‘xshatish sababi va vositasi.
AnvarBizning post: «Aholi qor ko‘chkisidek o‘sdi». O‘xshatilgan — aholi, o‘xshatilayotgan — ko‘chki, vosita — «-dek». Sabab aytilmagan.
MalikaSabab va vosita yo‘q bo‘lsa — . Ro‘yxat berish — : «1, 3, 7, 8 mlrd». Qarama-qarshilik — .
She’riy san’atlar chiroy beradi, ammo «ko‘chkidek» o‘sish haqida aniq raqam bermaydi. Raqam kalitlarda.
Adabiyot

Qulf 7: Sarlavhadagi san’atlar

Topshiriq: «Qor ko‘chkisidek» ifodasida «-dek» tashbehning qaysi qismi?

ZarinaBiologiya: bakteriyalar DNK almashadi. — hujayra tashqaridan DNK bo‘lagini oladi (tajriba 1928-yilda). 1944-yilda boshqa olimlar buni aynan DNK ekanini ko‘rsatdi.
Anvar1944 − 1928 = 16 yil: bitta tajriba yetmadi, keyingi tajribalar tasdiqladi. Dalil to‘planib boradi.
JasurYana: — bakteriofag orqali (1952), — sitoplazma ko‘prigi orqali, plazmida o‘tadi (1946). Shuning uchun antibiotikka chidamlilik tez tarqaladi.
MalikaGen muhandisligida fermentlar: restriktazalar ma’lum ketma-ketlikda DNK ni kesadi, ligaza tikadi. EcoRI nomi Escherichia coli dan.
Bizning raqamlar ham ikki joydan mos chiqdi: bu ishonchni oshiradi.
Biologiya

Qulf 8: Bitta tajriba yetmaydi

Topshiriq: 1928-yildan 1944-yilgacha necha yil o‘tgan?

AnvarJahon tarixi: Birinchi jahon urushidan keyin Afrikaning deyarli hammasi Yevropa davlatlari qo‘lida; faqat Efiopiya va Liberiya mustaqil qoldi, Misr 1922-yildan rasman mustaqil.
ZarinaO‘zbekiston tarixi: darslikka ko‘ra, ikkinchi besh yillikda 539 ta yangi maktab qurildi, umumta’lim maktablarida 931 800 o‘quvchi o‘qidi, ta’lim 18 tilda olib borildi. 1937-yilda savodxonlik maktablari 413 taga yetdi.
JasurYozuv ham o‘zgargan: 1929-yilda lotin, 1940-yil 8-mayda kirill. 1940 − 1929 = 11 yil. Darslik rasmiy sabablarni ham, tanqidchilarning fikrini ham yozadi.
MalikaYaxshi manba bir necha qarashni keltiradi. Bizning postda esa raqam bor, qarash yo‘q — chunki u faqat sonlar haqida. Bu ham mos.
Hukm vaqti keldi.
Jahon tarixiO‘zbekiston tarixi

Qulf 9: Ikki fikrni aytish

Topshiriq: Qaysi ikki Afrika davlati Birinchi jahon urushidan keyin mustaqil qoldi?

Juma

AnvarKalitlar: darslik raqamlari mos, diagramma halol, so‘rov 2,33 berdi, manba ochiq.
ZarinaIkki kalit hal qiladi: raqamlar mosligi va 7 : 3 ≈ 2,33. Diagramma va manbaning ochiqligi esa ishonchni oshiradi.
JasurHukm: TRUE. Ehtiyot: «1960-yillar» keng ibora, biz darslikdagi 3 mlrd ga tayandik; da’vo faqat o‘tgan haqida; kelajakda ikki baravar o‘sishi haqida hech narsa demaydi.
MalikaHa: 2011 dan 2022-yilgacha 1 mlrd qo‘shildi, o‘sish sur’ati esa sekinlashmoqda — demografik o‘tish nazariyasi ham shuni kutadi.
Rozimiz: TRUE. Hisobotni yozamiz!
Geografiya (Amaliy geografiya)

Qulf 10: Hukm

Topshiriq: Hukmni qaysi ikki kalit hal qildi?

Bir haftani bir hikoyada takrorlading!

Bu hikoya 13 ta fanni birlashtirdi.

MatematikaOna tiliIngliz tiliInformatikaAdabiyotBiologiyaDavlat va huquq asoslariFizikaGeografiya (Amaliy geografiya)Jahon tarixiKimyo (Organik kimyo)O‘zbekiston tarixiRus tili

0 / 13 yulduz

Jamoa hisoboti

3 dan 7 mlrd gacha — TRUE

Da’vo: «1960-yillardan 2011-yilgacha dunyo aholisi ikki baravardan ko‘p oshgan». Hukm: TRUE. Darslikda 3 mlrd (1960-yillar) va 7 mlrd (2011); 7/3 ≈ 2,33. Diagramma o‘qi 0 dan boshlanadi, manba ochiq. Ehtiyot: da’vo kelajak haqida hech narsa demaydi; 2022-yilda 8 mlrd, o‘sish sekinlashmoqda. Nima qilish kerak: raqamni manba va hisob bilan tekshiring.

— 10-B jamoa

Topilgan kalitlar

  1. Darslikda: 1960-yillarda 3 mlrd, 2011-yilda 7 mlrd, 2022-yilda 8 mlrd — post raqamlari mos.
  2. Diagramma o‘qi 0 dan boshlanadi: ustunlar 3 sm va 7 sm, nisbat 7 : 3 ≈ 2,33 — raqamlarga mos, bezatilmagan.
  3. So‘rov: Ratio = 7/3 ≈ 2,33 > 2, qo‘lda hisob ham mos: «ikki baravardan ko‘p» to‘g‘ri.
  4. Post yillar va raqamlarni ochiq aytadi — har kim darslikdan tekshirishi mumkin.

Yulduzli savollar

  1. 3 mlrd dan 7 mlrd ga o‘sish necha baravar?

  2. Diagramma «halol» ekanini nima ko‘rsatdi?

  3. O‘ylab ko‘r: 2011-yilda 7 mlrd, 2022-yilda 8 mlrd. «11 yilda ikki baravar oshdi» deyilsa, bu to‘g‘rimi?

Hikoyadagi darslar