🎯 Missiya: Qurilishchilar «yangi xona burchagi aniq 90°» deb yozgan — buni tekshira olamizmi?
Bu qurilmada o‘zbekcha ovoz yo‘q: so‘zlar ekranda birma-bir yonadi.
Dushanba
S
Sinf rahbari10-sinfning oxirgi haftasi, yoz yaqin! Qurilishchilar yangi klub xonasi uchun yozma e’lon qoldirgan: «Xona burchagi aniq 90°». Klubning yil oxirgi tekshiruvi shu.
A
AnvarPerpendikularlik masalalarida avval alomat bilan chiziq tekislikka perpendikular ekanini aniqlaymiz, keyin to‘g‘ri burchakli uchburchaklar va Pifagor teoremasidan foydalanamiz.
Z
ZarinaAmaliy tekshiruv: ustun tikligini bilan ikki turli tomondan tekshiramiz: ustun ikki tekislikning kesishish chizig‘i bo‘lsa, ikkala tekislik vertikal shoqulni o‘z ichiga oladi.
J
JasurXona burchagini 3-4-5 uchburchak bilan tekshiramiz: 3, 4, 5 tomonlar to‘g‘ri burchak beradi. Eshik polga perpendikular qoladi, chunki uning o‘qi (ilgak chizig‘i) polga perpendikular.
M
MalikaO‘lchadik: devor bo‘ylab 3,00 m va 4,00 m, diagonal 5,02 m. 3² + 4² = 25, 5,02² = 25,2004. Farq kichik, lekin nol emas.
Siz
Rulet qanchalik aniq? Bu yil o‘rganganimizdek: avval o‘lchov aniqligini hisoblaymiz.
Matematika
🔒Qulf 1: Burchak va rulet
Topshiriq: Burchak 90° bo‘lsa, 3 va 4 tomonli uchburchakning diagonali?
🔑 Kalit: O‘lchov: 3,00 m, 4,00 m, diagonal 5,02 m; aniq 90° bo‘lsa, diagonal 5,00 m chiqishi kerak edi.
Z
ZarinaOna tili: rasmiy hujjatlar rasmiy uslubda yoziladi: ariza, tushuntirish xati, tarjimai hol, ma’lumotnoma, ishonchnoma, dalolatnoma, bayonnoma, taklifnoma, tavsifnoma, hisobot, e’lon.
A
AnvarTil talabi: , aniqlik, qisqalik, qolip iboralar. Shuning uchun kichraytirish-erkalash shakllari, sheva so‘zlari, ko‘chma ma’noli iboralar, ritorik so‘roq va hissiyot bo‘lmaydi.
J
JasurKlub rahbarga yozadi. Qismlari: kimga, kimdan, hujjat nomi (ARIZA), matn, ilova, sana, imzo. Matn: «Yoz oylarida xona burchagini qayta o‘lchash uchun ruxsat berishingizni so‘raymiz».
M
MalikaMa’lumotlar aniq yoziladi: sinf, sana, o‘lchov. «Ruxsat bering, iltimos, juda kerak!» — bu hissiyot, rasmiy uslubga mos emas. Hujjatda sana va imzo bo‘lishi shart.
Siz
Hisobotimiz ham rasmiy ohangda yoziladi, lekin hukm va dalillari ochiq ko‘rinadi.
Ona tili
🔒Qulf 2: Klub arizasi
Topshiriq: Arizaning qaysi qismlari shart?
🔑 Kalit: Qurilishchilar e’lonida o‘lchov, usul va sana yo‘q; rasmiy matn aniq ma’lumot talab qiladi.
Seshanba
A
AnvarYilning oxirgi loyihasi — . Avval : obyektlar, xossalar, hodisalar, formulalar. Keyin kod.
Z
ZarinaInterval = 100; global w: Integer; Timerda w := w + 5; Rectangle(10, 10, 10 + w, 30). w = 200 bo‘lganda Timerni to‘xtatib, ShowMessage('Tayyor'). 200 / 5 = 40 qadam, 40 · 100 ms = 4 s.
J
JasurRang rasmi: RGB(0, i, 255 − i). Oldindan yozamiz: chap chet (0, 0, 255), o‘rta ≈ (0, 127, 128), o‘ng chet (0, 255, 0). Keyin rasm bilan solishtiramiz — bu .
M
MalikaIlovani ko‘rsatganda tez miltillovchi ranglardan qochamiz. Ilovani faqat o‘zimiz yasagan ishonchli fayl sifatida ulashamiz; noma’lum .exe fayllarni ochmaymiz.
Siz
Yakuniy nazorat: har bir topshiriqni «obyekt – xossa – hodisa» zanjiri bilan tahlil qilamiz. Interval millisekundda: 1 s = 1000 ms. O‘zgaruvchilar jadvalini yuritamiz.
Informatika
🔒Qulf 3: Yuklanish chizig‘i va test
Topshiriq: Yuklanish chizig‘i necha soniyada to‘ladi (w + 5, Interval 100, w = 200)?
A
AnvarDiodning volt-amper xarakteristikasini o‘lchaymiz. Asboblar: diod, o‘qituvchi belgilagan past kuchlanishli manba (odatda 6–12 V dan oshmaydi), milliampermetr, voltmetr, potensiometr sifatida reostat, himoya rezistori, uzib-ulagich.
Z
ZarinaTartib: zanjirni o‘qituvchiga ko‘rsatamiz; reostat U = 0 da; kuchlanishni 0,1 V dan oshirib, U va I ni yozamiz. To‘g‘ri ulanishda tok diod pasportidagi qiymatdan oshmasin.
M
MalikaJadval: 0,5 V da 0,1 mA; 0,6 V da 2 mA; 0,7 V da 20 mA. Har 0,1 V da tok keskin o‘syapti, grafik chiziqli emas. Voltmetr aniqligi ±0,01 V — buni ham yozamiz.
J
JasurTeskari yo‘nalishda tok juda kichik (bir necha mkA), chunki faqat noasosiy tashuvchilar o‘tadi. Teskari kuchlanishni pasportdagi maksimaldan oshirmaymiz.
Siz
Manbani hech qachon qisqa tutashtirmaymiz. O‘lchov va uning noaniqligi — hisobotning ikki qismi.
Fizika
🔒Qulf 4: Diod xarakteristikasi
Topshiriq: To‘g‘ri yo‘nalishda kremniy diodda tok qaysi kuchlanishdan keskin o‘sadi?
🔑 Kalit: Har bir asbobning noaniqligi bor (voltmetr ±0,01 V; rulet ±1 sm): uni hisobotga yozamiz.
Chorshanba
Z
ZarinaKimyo: laboratoriya ishlari faqat o‘qituvchi ko‘rsatmasi va nazorati ostida, himoya ko‘zoynagi, qo‘lqop va xalat bilan, shamollatiladigan xonada bajariladi. Bu — .
A
AnvarReagentlar oz miqdorda ishlatiladi; hech narsa ta’m yoki hid bilan tekshirilmaydi; konsentrlangan kislota va ishqorlar o‘qituvchi qo‘lida qoladi.
J
JasurDarslikda etilen va atsetilen, glitserin, sirka kislota, glukoza va kraxmal ishlari bor. Tenglamani tekshiramiz: CaC₂ + 2H₂O → C₂H₂ + Ca(OH)₂ — har tomonda 1 Ca, 2 C, 4 H, 2 O.
M
MalikaCH₃COOH + NaOH → CH₃COONa + H₂O — neytrallanish: fenolftaleinli ishqor rangsizlanadi. Kraxmal kleysteri yod bilan ko‘k rang beradi.
Siz
Hisobotda (nima ko‘rdik) bilan (nima ekanini tushundik)ni aralashtirmaymiz. Klub hisoboti ham shunday.
Kimyo (Organik kimyo)
🔒Qulf 5: Laboratoriya qoidalari
Topshiriq: Laboratoriya ishlari qanday bajariladi?
🔑 Kalit: Kuzatish (3,00; 4,00; 5,02 m) va xulosa (burchak) alohida: xulosa kuzatishdan ortiq narsa aytmasligi kerak.
A
AzizEski kitobda: «Odam va shimpanze ajdodlari 25 million yil avval ajralgan». Hozirgi darslikda boshqa raqam. Qaysi to‘g‘ri?
Z
ZarinaHozirgi ma’lumot: ajdodlar ≈ 6–7 mln yil avval ajralgan; 25 mln yil — eskirgan sana, u maymunsimonlar guruhi paydo bo‘lgan vaqtga yaqin. Manba sanasini tekshirish — bizning usul.
A
AnvarBosqichlar: avstralopitek (≈ 4–2 mln yil, Afrika, miya ≈ 400–550 sm³), Homo habilis (≈ 2,4–1,4 mln yil, miya 600–700 sm³, oddiy tosh qurol), Homo erectus (≈ 1,9 mln – 100 ming yil, miya 800–1200 sm³, olovdan foydalangan).
J
Jasurning kuchlari: biologik (irsiy o‘zgaruvchanlik, yashash uchun kurash, tanlanish) va (qurol yasash, guruhda yashash, nutq). Ijtimoiy omillar madaniyat orqali genlardan tezroq ishlaydi.
M
MalikaHozirgi odamlar — bitta tur, Homo sapiens: DNKsi ≈ 99,9 % bir xil, o‘zgaruvchanlikning ≈ 85 % bitta guruh ichida. Biz bir-birimizni hurmat qilamiz.
Siz
Demak, eski raqam eskirgan: ADASHTIRADI. Yangi manba ishonchliroq, lekin uni ham tekshiramiz.
Biologiya
🔒Qulf 6: Eski raqam, yangi raqam
Topshiriq: Odam va shimpanze ajdodlari qachon ajralgan (hozirgi ma’lumot)?
Payshanba
Z
ZarinaIngliz tili: she’r tahlilida mavzu, kayfiyat, qofiya, obrazlar va vositalarni aniqlaymiz. Simile — like yoki as bilan: life is like a river. Metaphor — to‘g‘ridan-to‘g‘ri: life is a river.
A
AnvarO‘z she’rimiz: “Life is a road with many bends, / some turns are slow, some end in friends.” Mavzu — life’s journey; qofiya — bends / friends.
M
MalikaLiterature enriches vocabulary, develops critical thinking, helps us understand other cultures and increases empathy. Final review: tenses, modal verbs, prepositions, reported speech, sentence types, adjectives.
J
JasurAdabiyot: darslikning «Xulosa»sida aytilishicha, yil davomida mumtoz, zamonaviy, folklor va jahon adabiyoti namunalarini o‘qidik. Kitob — ; kutubxonalar — jamiyatning ma’naviy ko‘rki.
Siz
«Kitob — tafakkur qanoti» degan hikmat keltiriladi. Yakuniy inshoda hammasini ishlatamiz: She said that the post had no source. The test was more convincing than the video.
Ingliz tiliAdabiyot
🔒Qulf 7: Metafora va kitob xazinasi
Topshiriq: “Life is a river.” Which device is this?
ZarinaFuqarolik huquqi mulkiy va shaxsiy nomulkiy munosabatlarni tartibga soladi. To‘liq layoqat 18 yoshda; 14–18 yoshda qisman; 6–14 yoshda faqat mayda kundalik bitimlar; 6 yoshgacha ota-ona nomidan ish tutadi. Emansipatsiya 16 yoshdan mumkin.
A
AnvarIste’molchi sifatsiz tovar olsa, almashtirish, ta’mirlash, narxni kamaytirish yoki pulni qaytarishni talab qila oladi. Ishonchnoma ko‘pi bilan 3 yilga, muddati yozilmasa 1 yilga beriladi va sanasi bo‘lishi kerak.
J
JasurMualliflik huquqi asar yaratilishi bilan o‘zi vujudga keladi. Mehnat huquqi: shartnoma yozma; haftalik ish vaqti 40 soat, voyaga yetmaganlarga 36 (16–18) va 24 (16 gacha); ular tungi, qo‘shimcha va dam olish kunlari ishga jalb qilinmaydi.
Siz
Demak, da’vo ADASHTIRADI: 15 yoshda layoqat qisman. Muhim qarorlarda kattalar va mutaxassis bilan maslahatlashamiz.
Davlat va huquq asoslari
🔒Qulf 8: 15 yoshli va shartnoma
Topshiriq: 14–18 yoshda fuqarolik layoqati qanday?
M
MalikaDin tarixi: — davlat va diniy tashkilotlarning ajratilishi, davlat birorta dinga ustunlik bermasligi va barcha fuqarolarning din qaramay qonun oldida tengligi.
Z
Zarina — Xudoga ishonmaslik qarashi, shaxsiy e’tiqodlardan biri. Dunyoviy davlat diniy va nodiniy fuqarolarga teng munosabatda bo‘ladi, na ateizmni, na biror dinni majburiy qilmaydi.
A
Anvar — dinning ijtimoiy va siyosiy hayotdagi o‘rni o‘zgarishini bildiruvchi ilmiy atama. Dunyoda turli shakl bor: Fransiyada «laïcité», AQShda cherkov va davlatning ajratilishi, Buyuk Britaniyada davlat cherkovi bor, lekin e’tiqod erkinligi kafolatlangan.
J
JasurDunyoviylik — dahriylik emas: dunyoviy davlat hech kimni e’tiqodi uchun ustun yoki past qo‘ymaydi.
Siz
Klubimiz e’tiqodni tekshirmaydi; biz so‘zlarning ma’nosini aniq ishlatamiz. Kurs oxirida — har kimning e’tiqodi va fikriga hurmat bilan.
Dunyo dinlari tarixi
🔒Qulf 9: Dunyoviylik nima?
Topshiriq: Dunyoviy davlat fuqarolarga qanday munosabatda bo‘ladi?
Juma
A
AnvarGeografiya takrorlash: Yer tuzilishi, geografik qobiq va kenglik zonalligi, geotizimlar, aholi, urbanizatsiya, migratsiya, geosiyosat, global muammolar, mintaqalar, O‘zbekiston.
Z
ZarinaSamarali takrorlash: o‘z savol va testlaringni yozib yeching, bo‘sh xaritani to‘ldiring, vaqt farqi va masshtab masalalarini qayta yeching. 1 : 50 000 da xaritadagi 4 sm — 4 · 50 000 = 200 000 sm = 2 km.
J
JasurVaqt farqi: Yer 15° ga 1 soatda buriladi. Ikki shahar bo‘ylamasi 60° farq qilsa, vaqt farqi 4 soat.
M
MalikaJahon tarixi: tranzistor 1947-yilda ixtiro qilingan, integral mikrosxema 1958–1959-yillarda yaratilgan, ARPANET 1969-yilda paydo bo‘lgan, elektron pochta 1971–1972-yillarda. DNK tuzilishi 1953-yilda tasvirlangan.
A
AnvarKosmos: birinchi sun’iy yo‘ldosh 1957-yil 4-oktabrda; odamning birinchi kosmik parvozi 1961-yil 12-aprelda. Lazer 1960-yilda yaratilgan.
Siz
Diod bilan tranzistor bir oila: 1947 dan 1969 gacha 22 yil — kompyuter tarmog‘i paydo bo‘lguncha.
Geografiya (Amaliy geografiya)Jahon tarixi
🔒Qulf 10: Masshtab va ixtirolar
Topshiriq: 1 : 50 000 masshtabda xaritadagi 4 sm necha km?
A
AzizSinfdosh: «Mustaqillik kuni — 31-avgust». To‘g‘rimi?
A
Anvar1990-yil 24-martda prezident lavozimi ta’sis etilgan; 20-iyunda Mustaqillik (suverenitet) Deklaratsiyasi qabul qilingan. 1991-yil 17-martda butunittifoq i bo‘lgan; 19–21-avgustda GKChP to‘ntarishi tez barbod bo‘lgan.
Z
Zarina31-avgustda Oliy Kengash 17 moddali qonunni qabul qilib, 1-sentabrni Mustaqillik kuni deb e’lon qilgan. Demak, 31-avgust — qonun sanasi, bayram — 1-sentabr: da’vo ADASHTIRADI.
J
JasurRus tilidan: А. И. Куприн, «Гранатовый браслет» — «повесть», «бескорыстная любовь», «прощальное письмо», «эпиграф». Muallif 1870–1938-yillarda yashagan: 68 yil.
M
MalikaMisol: «Эпиграф стоит перед текстом». «Повесть» — o‘rtacha hajmli asar. Mazmunini aytmaymiz, faqat atamalarni oldik.
O‘zbekiston tarixiRus tili
🔒Qulf 11: Mustaqillik kuni va qissa
Topshiriq: Что такое «эпиграф»?
M
MalikaKalitlar: 1) o‘lchov 3,00; 4,00; 5,02 m (90° da 5,00 bo‘lardi), burchak ≈ 90,5°; 2) rulet noaniqligi ≈ ±0,6°: farq xato ichida; 3) qurilishchilar e’loni o‘lchov ma’lumotini bermaydi.
ZarinaXato: har tomonda ±1 sm bo‘lsa, burchak noaniqligi ≈ (5 · 0,01 + 3 · 0,01 + 4 · 0,01) / 12 = 0,01 rad ≈ ±0,6°. 0,5° og‘ish shu chegara ichida.
J
JasurDemak, 90° ekanini ham, emasligini ham isbotlay olmaymiz: HALI ANIQ EMAS. 6-8-10 uchburchakda noaniqlik ≈ ±0,3° ga tushadi, yozda qayta o‘lchaymiz. Usul yil bo‘yi bir xil: kim aytyapti, dalil nima, sinash mumkinmi, nima yetishmayapti.
MatematikaOna tiliIngliz tiliInformatikaAdabiyotBiologiyaDavlat va huquq asoslariDunyo dinlari tarixiFizikaGeografiya (Amaliy geografiya)Jahon tarixiKimyo (Organik kimyo)O‘zbekiston tarixiRus tili
0 / 15 yulduz
Jamoa hisoboti
Xona burchagi aniq 90°mi? — HALI ANIQ EMAS
Da’vo: «Yangi xona burchagi aniq 90°». Hukm: HALI ANIQ EMAS. 1) 3-4-5 usuli: 3,00 m, 4,00 m, diagonal 5,02 m (90° da 5,00 bo‘lardi). 2) Hisob: burchak ≈ 90,5°, rulet noaniqligi ≈ ±0,6°: farq xato ichida. 3) E’lon o‘lchov ma’lumotini bermaydi. Nima qilish kerak: kattaroq 6-8-10 uchburchak bilan qayta o‘lchang: noaniqlik ≈ ±0,3° bo‘ladi.
— 10-B jamoa
Topilgan kalitlar
O‘lchov: 3,00 m, 4,00 m, diagonal 5,02 m; aniq 90° bo‘lsa, diagonal 5,00 m chiqishi kerak edi.
Qurilishchilar e’lonida o‘lchov, usul va sana yo‘q; rasmiy matn aniq ma’lumot talab qiladi.
Har bir asbobning noaniqligi bor (voltmetr ±0,01 V; rulet ±1 sm): uni hisobotga yozamiz.
Kuzatish (3,00; 4,00; 5,02 m) va xulosa (burchak) alohida: xulosa kuzatishdan ortiq narsa aytmasligi kerak.
Yulduzli savollar
3-4-5 uchburchakda diagonal 5 m bo‘lsa, burchak qanday?