ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
Hafta hikoyasi10-sinf · 35-hafta

Xona burchagi aniq 90°mi?

🎯 Missiya: Qurilishchilar «yangi xona burchagi aniq 90°» deb yozgan — buni tekshira olamizmi?

Dushanba

Sinf rahbari10-sinfning oxirgi haftasi, yoz yaqin! Qurilishchilar yangi klub xonasi uchun yozma e’lon qoldirgan: «Xona burchagi aniq 90°». Klubning yil oxirgi tekshiruvi shu.
AnvarPerpendikularlik masalalarida avval alomat bilan chiziq tekislikka perpendikular ekanini aniqlaymiz, keyin to‘g‘ri burchakli uchburchaklar va Pifagor teoremasidan foydalanamiz.
ZarinaAmaliy tekshiruv: ustun tikligini bilan ikki turli tomondan tekshiramiz: ustun ikki tekislikning kesishish chizig‘i bo‘lsa, ikkala tekislik vertikal shoqulni o‘z ichiga oladi.
JasurXona burchagini 3-4-5 uchburchak bilan tekshiramiz: 3, 4, 5 tomonlar to‘g‘ri burchak beradi. Eshik polga perpendikular qoladi, chunki uning o‘qi (ilgak chizig‘i) polga perpendikular.
MalikaO‘lchadik: devor bo‘ylab 3,00 m va 4,00 m, diagonal 5,02 m. 3² + 4² = 25, 5,02² = 25,2004. Farq kichik, lekin nol emas.
Rulet qanchalik aniq? Bu yil o‘rganganimizdek: avval o‘lchov aniqligini hisoblaymiz.
Matematika

Qulf 1: Burchak va rulet

Topshiriq: Burchak 90° bo‘lsa, 3 va 4 tomonli uchburchakning diagonali?

🔑 Kalit: O‘lchov: 3,00 m, 4,00 m, diagonal 5,02 m; aniq 90° bo‘lsa, diagonal 5,00 m chiqishi kerak edi.

ZarinaOna tili: rasmiy hujjatlar rasmiy uslubda yoziladi: ariza, tushuntirish xati, tarjimai hol, ma’lumotnoma, ishonchnoma, dalolatnoma, bayonnoma, taklifnoma, tavsifnoma, hisobot, e’lon.
AnvarTil talabi: , aniqlik, qisqalik, qolip iboralar. Shuning uchun kichraytirish-erkalash shakllari, sheva so‘zlari, ko‘chma ma’noli iboralar, ritorik so‘roq va hissiyot bo‘lmaydi.
JasurKlub rahbarga yozadi. Qismlari: kimga, kimdan, hujjat nomi (ARIZA), matn, ilova, sana, imzo. Matn: «Yoz oylarida xona burchagini qayta o‘lchash uchun ruxsat berishingizni so‘raymiz».
MalikaMa’lumotlar aniq yoziladi: sinf, sana, o‘lchov. «Ruxsat bering, iltimos, juda kerak!» — bu hissiyot, rasmiy uslubga mos emas. Hujjatda sana va imzo bo‘lishi shart.
Hisobotimiz ham rasmiy ohangda yoziladi, lekin hukm va dalillari ochiq ko‘rinadi.
Ona tili

Qulf 2: Klub arizasi

Topshiriq: Arizaning qaysi qismlari shart?

🔑 Kalit: Qurilishchilar e’lonida o‘lchov, usul va sana yo‘q; rasmiy matn aniq ma’lumot talab qiladi.

Seshanba

AnvarYilning oxirgi loyihasi — . Avval : obyektlar, xossalar, hodisalar, formulalar. Keyin kod.
ZarinaInterval = 100; global w: Integer; Timerda w := w + 5; Rectangle(10, 10, 10 + w, 30). w = 200 bo‘lganda Timerni to‘xtatib, ShowMessage('Tayyor'). 200 / 5 = 40 qadam, 40 · 100 ms = 4 s.
JasurRang rasmi: RGB(0, i, 255 − i). Oldindan yozamiz: chap chet (0, 0, 255), o‘rta ≈ (0, 127, 128), o‘ng chet (0, 255, 0). Keyin rasm bilan solishtiramiz — bu .
MalikaIlovani ko‘rsatganda tez miltillovchi ranglardan qochamiz. Ilovani faqat o‘zimiz yasagan ishonchli fayl sifatida ulashamiz; noma’lum .exe fayllarni ochmaymiz.
Yakuniy nazorat: har bir topshiriqni «obyekt – xossa – hodisa» zanjiri bilan tahlil qilamiz. Interval millisekundda: 1 s = 1000 ms. O‘zgaruvchilar jadvalini yuritamiz.
Informatika

Qulf 3: Yuklanish chizig‘i va test

Topshiriq: Yuklanish chizig‘i necha soniyada to‘ladi (w + 5, Interval 100, w = 200)?

AnvarDiodning volt-amper xarakteristikasini o‘lchaymiz. Asboblar: diod, o‘qituvchi belgilagan past kuchlanishli manba (odatda 6–12 V dan oshmaydi), milliampermetr, voltmetr, potensiometr sifatida reostat, himoya rezistori, uzib-ulagich.
ZarinaTartib: zanjirni o‘qituvchiga ko‘rsatamiz; reostat U = 0 da; kuchlanishni 0,1 V dan oshirib, U va I ni yozamiz. To‘g‘ri ulanishda tok diod pasportidagi qiymatdan oshmasin.
MalikaJadval: 0,5 V da 0,1 mA; 0,6 V da 2 mA; 0,7 V da 20 mA. Har 0,1 V da tok keskin o‘syapti, grafik chiziqli emas. Voltmetr aniqligi ±0,01 V — buni ham yozamiz.
JasurTeskari yo‘nalishda tok juda kichik (bir necha mkA), chunki faqat noasosiy tashuvchilar o‘tadi. Teskari kuchlanishni pasportdagi maksimaldan oshirmaymiz.
Manbani hech qachon qisqa tutashtirmaymiz. O‘lchov va uning noaniqligi — hisobotning ikki qismi.
Fizika

Qulf 4: Diod xarakteristikasi

Topshiriq: To‘g‘ri yo‘nalishda kremniy diodda tok qaysi kuchlanishdan keskin o‘sadi?

🔑 Kalit: Har bir asbobning noaniqligi bor (voltmetr ±0,01 V; rulet ±1 sm): uni hisobotga yozamiz.

Chorshanba

ZarinaKimyo: laboratoriya ishlari faqat o‘qituvchi ko‘rsatmasi va nazorati ostida, himoya ko‘zoynagi, qo‘lqop va xalat bilan, shamollatiladigan xonada bajariladi. Bu — .
AnvarReagentlar oz miqdorda ishlatiladi; hech narsa ta’m yoki hid bilan tekshirilmaydi; konsentrlangan kislota va ishqorlar o‘qituvchi qo‘lida qoladi.
JasurDarslikda etilen va atsetilen, glitserin, sirka kislota, glukoza va kraxmal ishlari bor. Tenglamani tekshiramiz: CaC₂ + 2H₂O → C₂H₂ + Ca(OH)₂ — har tomonda 1 Ca, 2 C, 4 H, 2 O.
MalikaCH₃COOH + NaOH → CH₃COONa + H₂O — neytrallanish: fenolftaleinli ishqor rangsizlanadi. Kraxmal kleysteri yod bilan ko‘k rang beradi.
Hisobotda (nima ko‘rdik) bilan (nima ekanini tushundik)ni aralashtirmaymiz. Klub hisoboti ham shunday.
Kimyo (Organik kimyo)

Qulf 5: Laboratoriya qoidalari

Topshiriq: Laboratoriya ishlari qanday bajariladi?

🔑 Kalit: Kuzatish (3,00; 4,00; 5,02 m) va xulosa (burchak) alohida: xulosa kuzatishdan ortiq narsa aytmasligi kerak.

AzizEski kitobda: «Odam va shimpanze ajdodlari 25 million yil avval ajralgan». Hozirgi darslikda boshqa raqam. Qaysi to‘g‘ri?
ZarinaHozirgi ma’lumot: ajdodlar ≈ 6–7 mln yil avval ajralgan; 25 mln yil — eskirgan sana, u maymunsimonlar guruhi paydo bo‘lgan vaqtga yaqin. Manba sanasini tekshirish — bizning usul.
AnvarBosqichlar: avstralopitek (≈ 4–2 mln yil, Afrika, miya ≈ 400–550 sm³), Homo habilis (≈ 2,4–1,4 mln yil, miya 600–700 sm³, oddiy tosh qurol), Homo erectus (≈ 1,9 mln – 100 ming yil, miya 800–1200 sm³, olovdan foydalangan).
Jasurning kuchlari: biologik (irsiy o‘zgaruvchanlik, yashash uchun kurash, tanlanish) va (qurol yasash, guruhda yashash, nutq). Ijtimoiy omillar madaniyat orqali genlardan tezroq ishlaydi.
MalikaHozirgi odamlar — bitta tur, Homo sapiens: DNKsi ≈ 99,9 % bir xil, o‘zgaruvchanlikning ≈ 85 % bitta guruh ichida. Biz bir-birimizni hurmat qilamiz.
Demak, eski raqam eskirgan: ADASHTIRADI. Yangi manba ishonchliroq, lekin uni ham tekshiramiz.
Biologiya

Qulf 6: Eski raqam, yangi raqam

Topshiriq: Odam va shimpanze ajdodlari qachon ajralgan (hozirgi ma’lumot)?

Payshanba

ZarinaIngliz tili: she’r tahlilida mavzu, kayfiyat, qofiya, obrazlar va vositalarni aniqlaymiz. Simile — like yoki as bilan: life is like a river. Metaphor — to‘g‘ridan-to‘g‘ri: life is a river.
AnvarO‘z she’rimiz: “Life is a road with many bends, / some turns are slow, some end in friends.” Mavzu — life’s journey; qofiya — bends / friends.
MalikaLiterature enriches vocabulary, develops critical thinking, helps us understand other cultures and increases empathy. Final review: tenses, modal verbs, prepositions, reported speech, sentence types, adjectives.
JasurAdabiyot: darslikning «Xulosa»sida aytilishicha, yil davomida mumtoz, zamonaviy, folklor va jahon adabiyoti namunalarini o‘qidik. Kitob — ; kutubxonalar — jamiyatning ma’naviy ko‘rki.
«Kitob — tafakkur qanoti» degan hikmat keltiriladi. Yakuniy inshoda hammasini ishlatamiz: She said that the post had no source. The test was more convincing than the video.
Ingliz tiliAdabiyot

Qulf 7: Metafora va kitob xazinasi

Topshiriq: “Life is a river.” Which device is this?

AzizSinfdosh 15 yoshda: «Men shartnomani o‘zim imzolay olaman, hammasi mumkin». Rostmi?
ZarinaFuqarolik huquqi mulkiy va shaxsiy nomulkiy munosabatlarni tartibga soladi. To‘liq layoqat 18 yoshda; 14–18 yoshda qisman; 6–14 yoshda faqat mayda kundalik bitimlar; 6 yoshgacha ota-ona nomidan ish tutadi. Emansipatsiya 16 yoshdan mumkin.
AnvarIste’molchi sifatsiz tovar olsa, almashtirish, ta’mirlash, narxni kamaytirish yoki pulni qaytarishni talab qila oladi. Ishonchnoma ko‘pi bilan 3 yilga, muddati yozilmasa 1 yilga beriladi va sanasi bo‘lishi kerak.
JasurMualliflik huquqi asar yaratilishi bilan o‘zi vujudga keladi. Mehnat huquqi: shartnoma yozma; haftalik ish vaqti 40 soat, voyaga yetmaganlarga 36 (16–18) va 24 (16 gacha); ular tungi, qo‘shimcha va dam olish kunlari ishga jalb qilinmaydi.
Demak, da’vo ADASHTIRADI: 15 yoshda layoqat qisman. Muhim qarorlarda kattalar va mutaxassis bilan maslahatlashamiz.
Davlat va huquq asoslari

Qulf 8: 15 yoshli va shartnoma

Topshiriq: 14–18 yoshda fuqarolik layoqati qanday?

MalikaDin tarixi: — davlat va diniy tashkilotlarning ajratilishi, davlat birorta dinga ustunlik bermasligi va barcha fuqarolarning din qaramay qonun oldida tengligi.
Zarina — Xudoga ishonmaslik qarashi, shaxsiy e’tiqodlardan biri. Dunyoviy davlat diniy va nodiniy fuqarolarga teng munosabatda bo‘ladi, na ateizmni, na biror dinni majburiy qilmaydi.
Anvar — dinning ijtimoiy va siyosiy hayotdagi o‘rni o‘zgarishini bildiruvchi ilmiy atama. Dunyoda turli shakl bor: Fransiyada «laïcité», AQShda cherkov va davlatning ajratilishi, Buyuk Britaniyada davlat cherkovi bor, lekin e’tiqod erkinligi kafolatlangan.
JasurDunyoviylik — dahriylik emas: dunyoviy davlat hech kimni e’tiqodi uchun ustun yoki past qo‘ymaydi.
Klubimiz e’tiqodni tekshirmaydi; biz so‘zlarning ma’nosini aniq ishlatamiz. Kurs oxirida — har kimning e’tiqodi va fikriga hurmat bilan.
Dunyo dinlari tarixi

Qulf 9: Dunyoviylik nima?

Topshiriq: Dunyoviy davlat fuqarolarga qanday munosabatda bo‘ladi?

Juma

AnvarGeografiya takrorlash: Yer tuzilishi, geografik qobiq va kenglik zonalligi, geotizimlar, aholi, urbanizatsiya, migratsiya, geosiyosat, global muammolar, mintaqalar, O‘zbekiston.
ZarinaSamarali takrorlash: o‘z savol va testlaringni yozib yeching, bo‘sh xaritani to‘ldiring, vaqt farqi va masshtab masalalarini qayta yeching. 1 : 50 000 da xaritadagi 4 sm — 4 · 50 000 = 200 000 sm = 2 km.
JasurVaqt farqi: Yer 15° ga 1 soatda buriladi. Ikki shahar bo‘ylamasi 60° farq qilsa, vaqt farqi 4 soat.
MalikaJahon tarixi: tranzistor 1947-yilda ixtiro qilingan, integral mikrosxema 1958–1959-yillarda yaratilgan, ARPANET 1969-yilda paydo bo‘lgan, elektron pochta 1971–1972-yillarda. DNK tuzilishi 1953-yilda tasvirlangan.
AnvarKosmos: birinchi sun’iy yo‘ldosh 1957-yil 4-oktabrda; odamning birinchi kosmik parvozi 1961-yil 12-aprelda. Lazer 1960-yilda yaratilgan.
Diod bilan tranzistor bir oila: 1947 dan 1969 gacha 22 yil — kompyuter tarmog‘i paydo bo‘lguncha.
Geografiya (Amaliy geografiya)Jahon tarixi

Qulf 10: Masshtab va ixtirolar

Topshiriq: 1 : 50 000 masshtabda xaritadagi 4 sm necha km?

AzizSinfdosh: «Mustaqillik kuni — 31-avgust». To‘g‘rimi?
Anvar1990-yil 24-martda prezident lavozimi ta’sis etilgan; 20-iyunda Mustaqillik (suverenitet) Deklaratsiyasi qabul qilingan. 1991-yil 17-martda butunittifoq i bo‘lgan; 19–21-avgustda GKChP to‘ntarishi tez barbod bo‘lgan.
Zarina31-avgustda Oliy Kengash 17 moddali qonunni qabul qilib, 1-sentabrni Mustaqillik kuni deb e’lon qilgan. Demak, 31-avgust — qonun sanasi, bayram — 1-sentabr: da’vo ADASHTIRADI.
JasurRus tilidan: А. И. Куприн, «Гранатовый браслет» — «повесть», «бескорыстная любовь», «прощальное письмо», «эпиграф». Muallif 1870–1938-yillarda yashagan: 68 yil.
MalikaMisol: «Эпиграф стоит перед текстом». «Повесть» — o‘rtacha hajmli asar. Mazmunini aytmaymiz, faqat atamalarni oldik.
O‘zbekiston tarixiRus tili

Qulf 11: Mustaqillik kuni va qissa

Topshiriq: Что такое «эпиграф»?

MalikaKalitlar: 1) o‘lchov 3,00; 4,00; 5,02 m (90° da 5,00 bo‘lardi), burchak ≈ 90,5°; 2) rulet noaniqligi ≈ ±0,6°: farq xato ichida; 3) qurilishchilar e’loni o‘lchov ma’lumotini bermaydi.
AnvarHisob: cos θ = (9 + 16 − 5,02²) / (2 · 3 · 4) = −0,2004 / 24 ≈ −0,0084, θ ≈ 90,5°. Burchak 0,5° ga og‘gandek ko‘rinadi.
ZarinaXato: har tomonda ±1 sm bo‘lsa, burchak noaniqligi ≈ (5 · 0,01 + 3 · 0,01 + 4 · 0,01) / 12 = 0,01 rad ≈ ±0,6°. 0,5° og‘ish shu chegara ichida.
JasurDemak, 90° ekanini ham, emasligini ham isbotlay olmaymiz: HALI ANIQ EMAS. 6-8-10 uchburchakda noaniqlik ≈ ±0,3° ga tushadi, yozda qayta o‘lchaymiz. Usul yil bo‘yi bir xil: kim aytyapti, dalil nima, sinash mumkinmi, nima yetishmayapti.
«Hozircha bilmaymiz» — halol hukm. Hisobotni yozamiz.
Matematika

Qulf 12: Hukm: hozircha bilmaymiz

Topshiriq: Hukmni qaysi kalitlar hal qildi?

Bir haftani bir hikoyada takrorlading!

Bu hikoya 14 ta fanni birlashtirdi.

MatematikaOna tiliIngliz tiliInformatikaAdabiyotBiologiyaDavlat va huquq asoslariDunyo dinlari tarixiFizikaGeografiya (Amaliy geografiya)Jahon tarixiKimyo (Organik kimyo)O‘zbekiston tarixiRus tili

0 / 15 yulduz

Jamoa hisoboti

Xona burchagi aniq 90°mi? — HALI ANIQ EMAS

Da’vo: «Yangi xona burchagi aniq 90°». Hukm: HALI ANIQ EMAS. 1) 3-4-5 usuli: 3,00 m, 4,00 m, diagonal 5,02 m (90° da 5,00 bo‘lardi). 2) Hisob: burchak ≈ 90,5°, rulet noaniqligi ≈ ±0,6°: farq xato ichida. 3) E’lon o‘lchov ma’lumotini bermaydi. Nima qilish kerak: kattaroq 6-8-10 uchburchak bilan qayta o‘lchang: noaniqlik ≈ ±0,3° bo‘ladi.

— 10-B jamoa

Topilgan kalitlar

  1. O‘lchov: 3,00 m, 4,00 m, diagonal 5,02 m; aniq 90° bo‘lsa, diagonal 5,00 m chiqishi kerak edi.
  2. Qurilishchilar e’lonida o‘lchov, usul va sana yo‘q; rasmiy matn aniq ma’lumot talab qiladi.
  3. Har bir asbobning noaniqligi bor (voltmetr ±0,01 V; rulet ±1 sm): uni hisobotga yozamiz.
  4. Kuzatish (3,00; 4,00; 5,02 m) va xulosa (burchak) alohida: xulosa kuzatishdan ortiq narsa aytmasligi kerak.

Yulduzli savollar

  1. 3-4-5 uchburchakda diagonal 5 m bo‘lsa, burchak qanday?

  2. «Hozircha aytib bo‘lmaydi» hukmi qachon beriladi?

  3. O‘ylab ko‘r: nega 6-8-10 uchburchak aniqroq?

Hikoyadagi darslar

Barcha hikoyalar