ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
Hafta hikoyasi10-sinf · 21-hafta

Tuz suvni tezroq qaynatadimi?

🎯 Missiya: «Suvga tuz qo‘shsangiz, u tezroq qaynaydi» — oshxona maslahati rostmi?

Dushanba

ZarinaOshxona videosi: «Na katta qozon, na ko‘p olov — faqat tuz sol! С солью вода кипит быстрее!»
AnvarOna tilidan: «na … na» takrorida inkor kuchli bo‘ladi. «Kim tez qaynashni istamaydi?» — bu yerda -ma tasdiqni kuchaytiradi: «hamma istaydi». Ammo ohang isbot emas.
MalikaRus tilida «быстрее» — ning qiyosiy darajasi: «быстро → быстрее»; orttirma: «быстрее всех». Maxsus shakllar: «хорошо → лучше», «дёшево → дешевле».
JasurMen videoga diqqat qildim: tuzli suv katta qozonda emas, kichik idishda; oddiy suv esa katta qozonda. Qozonlar bir xil emas!
Birinchi kalit: video adolatsiz taqqoslaydi — idishlar har xil, bitta o‘zgaruvchi emas.
Ona tiliRus tili

Qulf 1: Video va uning gapi

Topshiriq: Rus tilida «быстро» ning qiyosiy darajasi qaysi?

🔑 Kalit: Videoda tuzli suv kichik idishda, oddiy suv katta qozonda: taqqoslash adolatsiz, bir vaqtda ikki narsa o‘zgargan.

ZarinaIkki bir xil elektr plitkani bizning uyda ishlatamiz — onam yonida bo‘ladi. Issiq suvni faqat u ushlaydi.
AnvarReported questions: “Where do you study?” → She asked me where I studied. “Do you like sport?” → She asked if I liked sport. “Close the door.” → He told me to close the door.
MalikaTime words change: tomorrow → the next day, today → that day, now → then. Antonyms: join – leave, possible – impossible, polite – impolite.
JasurDavlat-huquq: plitka kafolati sotilgan kundan hisoblanadi; muddat tovar pasportida. Kvitansiyani saqlash kerak — shuning uchun «yangi» plitkaning chekini oldik.
Reja: ikki bir xil plitka, ikki bir xil idish, 1 litr suv, 10 g tuz. Bitta o‘zgaruvchi — tuz.
Ingliz tiliDavlat va huquq asoslari

Qulf 2: Reja va kafolat

Topshiriq: “Where do you study?” ni bayon qilsak: She asked me where I ___.

Seshanba

Anvar1 kg suvni 20 °C dan 100 °C gacha isitish: Q = c · m · ΔT = 4200 · 1 · 80 = 336 000 J.
ZarinaTermodinamikaning birinchi qonuni: Q = ΔU + A. Berilgan issiqlik ichki energiyani oshiradi. Tuz bu energiyani «yo‘qdan» bermaydi — energiya saqlanadi.
JasurKimyo o‘qituvchisi: erigan tuz qaynash haroratini ≈0,2 °C ga oshiradi (10 g tuz, 1 litr suv). Shuncha ko‘proq isitish: 4200 · 0,2 ≈ 840 J. 840 / 336 000 = 0,0025 ≈ 0,25 %.
MalikaPlitka 700 W: 336 000 / 700 = 480 s = 8 min. 0,25 % ≈ 1 s. Ya’ni tuzning ta’siri — taxminan bir soniya, ehtimol sekinroq! Doimiy harakat mashinasi (birinchi tur) — mumkin emas.
Ikkinchi kalit: hisob — ta’sir ≈ 1 s, ya’ni sezilmaydi.
Fizika

Qulf 3: Issiqlik hisobi

Topshiriq: 700 W plitka 336 000 J ni necha sekundda beradi?

🔑 Kalit: Hisob: 1 kg suvni 80 °C ga isitish — 336 kJ ≈ 8 min (700 W); tuz qaynash haroratini ≈0,2 °C oshiradi: ≈0,25 % ≈ 1 s.

ZarinaAziz soatning tebranishini chizyapti. sin x = 1/2: x = (−1)ᵏ arcsin(1/2) + πk = (−1)ᵏ π/6 + πk. k = 0 — π/6, k = 1 — 5π/6.
Anvarcos x = −1/2: x = ± arccos(−1/2) + 2πk = ± 2π/3 + 2πk. tan x = 1: x = π/4 + πk.
Jasursin x = 2 — yechim yo‘q: sinus da. Ba’zi da’volar ham «yechimsiz»: «foydali ish koeffitsiyenti 120 %» ham mumkin emas.
MalikaTengsizlik: sin x > 1/2 birinchi davrda π/6 < x < 5π/6; keyin 2πk qo‘shamiz. Tekshirish: x = π/2 → sin = 1 > 1/2 ✓.
Tekshirish qoidasi: bitta nuqtani qo‘yib ko‘ramiz. Tajribada ham shunday: ikkita plitkani almashtirib ko‘ramiz.
Matematika

Qulf 4: Trigonometrik tenglamalar

Topshiriq: sin x = 1/2 ning birinchi ikki yechimi (k = 0, 1) qaysi?

Chorshanba

AnvarDelphi da «Window pilot»: to‘rt tugma — Right, Left, Down, Up. Har bosishda oyna 10 piksel siljiydi: Right — Left + 10.
ZarinaTugmani ikki marta bosamiz — Delphi Button1Click ni yozadi. Ichiga: Form1.Left := Form1.Left + 10; avval o‘ng tomon hisoblanadi, keyin chap xususiyatga yoziladi.
JasurBoshlang‘ich Left = 200. Besh marta Right: 200 + 5 · 10 = 250. F9 bilan ishga tushirdik: oyna aynan 250 ga keldi — hisob tajribaga mos.
MalikaBa’zi tugmalar ishlamasa: avval Object Inspector da tugma nomini, keyin protsedura nomini (Button2Click) tekshiramiz: har protsedura o‘z tugmasiga tegishli.
Hisoblaymiz — sinaymiz — taqqoslaymiz: bizning tuz tajribamizga ham mos tartib.
Informatika

Qulf 5: Oyna uchuvchisi

Topshiriq: Left = 200 va Form1.Left := Form1.Left + 10 ni 3 marta bosdik. Left qancha bo‘ladi?

ZarinaOnam yonida: ikkita bir xil idish, har birida 1 litr suv (20 °C), biriga 10 g tuz. Taymer: oddiy suv 520 s, tuzli 525 s.
AnvarPlitkalarni almashtirdik: oddiy suv 515 s, tuzli 510 s. O‘rtacha: oddiy (520 + 515)/2 = 517,5 s; tuzli (525 + 510)/2 = 517,5 s.
JasurFarq yo‘q! ±5 s — taymerni bosish xatosi. Hisobimiz ≈1 s kutgan edi — sezilmaydi.
MalikaKimyo: ko‘p atomli spirtlar ham erigan modda: etilenglikol — zaharli, hech qachon ichilmaydi; glitserin kosmetikada ishlatiladi. Ularni oshxonada sinamaymiz.
Uchinchi kalit: adolatli sinov — bir xil sharoit, almashtirish, o‘rtacha — farq bermadi.
Kimyo (Organik kimyo)

Qulf 6: Oshxona sinovi

Topshiriq: Ikki xil natijaning o‘rtachasi: 520 s va 515 s. O‘rtacha qancha?

🔑 Kalit: Adolatli sinov (bir xil idish, plitkalarni almashtirish): oddiy suv 517,5 s, tuzli 517,5 s — farq yo‘q, ±5 s xato ichida.

Payshanba

ZarinaBiologiya: — bir tur ichidagi, erkin chatishadigan, nisbatan ajralgan guruh. Genofond tasodifan ham o‘zgaradi — genetik dreyf; kichik populyatsiyada kuchliroq.
AnvarBizning ikki urinish — kichik tanlov: tasodif katta rol o‘ynaydi. Shuning uchun almashtirib, ikki marta sinadik; yaxshisi, ko‘proq marta.
MalikaAdabiyot: Abdulla Qodiriyning «O‘tkan kunlar» romanidan darslikda yettita bob (qisqartirilgan) berilgan. Mazmunini aytmaymiz — o‘qing; biz faqat bilamizki, bu o‘zbek romanining asoschisi asari.
JasurIkki tanlov — yetarli emas, deydi odam. Bu rost: shuning uchun hukmni «qat’iy» emas, «sinov va hisob mosligi» bilan asoslaymiz.
Hisob ≈1 s, sinov 0 s ± 5 s: ikkalasi ham «sezilarli tezlanish yo‘q» deydi.
BiologiyaAdabiyot

Qulf 7: Kichik tanlov

Topshiriq: Kichik populyatsiyada genofondning tasodifiy o‘zgarishi nima?

AnvarDin tarixi (darslik, neytral): Markaziy Osiyo ilmining ikki yuksalish davri — IX–XII va XIV–XVI asrlar; «Sharq Renessansi» — shartli atama.
ZarinaAl-Xorazmiy (taxminan 780 – taxminan 850) masalalarni yechishning tizimli usullarini bayon qilgan; «algebra» — «al-jabr» dan, «algoritm» so‘zi uning nomi bilan bog‘liq. Beruniy (973–1048): 1048 − 973 = 75 yil; Yer radiusini hisoblagan.
JasurAlgoritm — aniq qadamlar ketma-ketligi. Bizning tajribamiz ham algoritm: o‘lcha, isit, vaqtni yoz, almashtir, qaytar. Har kim takrorlaydi.
MalikaGeografiya: integratsiya uyushmalari. YeI — 1993-yildan shunday nomlanadi, hozir 27 ta davlat. SHHT — 1996-yilda «Shanxay beshligi», 2001-yilda hozirgi nomi, O‘zbekiston ishtirokida.
Ularning har biri sana va a’zolar sonini ochiq aytadi — shuning uchun tekshirsa bo‘ladi.
Dunyo dinlari tarixiGeografiya (Amaliy geografiya)

Qulf 8: Qadimiy usul

Topshiriq: 2001 − 1996 = ? SHHT «Shanxay beshligi»dan hozirgi nomigacha necha yil o‘tdi?

AnvarO‘zbekiston tarixi: 1941-yil dekabrigacha Toshkentdagi 63 va respublikadagi 230 korxona mudofaa mahsulotiga o‘tgan. 230 − 63 = 167 ta korxona Toshkentdan tashqarida.
ZarinaDarslikka ko‘ra, 1943-yilda sanoat ulushi iqtisodiyotning 75 foiziga yetgan, urush yillarida 7 ta yirik GES qurilgan. Raqam va manba birga keladi.
JasurBizning videoda esa raqam ham, manba ham yo‘q: «tezroq» deydi, qancha tezroq — aytmaydi.
MalikaQancha tezroq? Hisob 1 s, sinov 0 s. Raqam bilan «sezilmas».
Hukm vaqti.
O‘zbekiston tarixi

Qulf 9: Raqamlarni qo‘shish

Topshiriq: Darslikka ko‘ra 1941-yil dekabrigacha respublikada 230 korxona o‘tgan, Toshkentda 63. Toshkentdan tashqarida nechta?

Juma

MalikaKalitlar: video adolatsiz taqqoslaydi, hisob — ≈1 s, adolatli sinov — farq yo‘q.
AnvarVideoning adolatsizligi shubha uyg‘otadi; rad etgani esa hisob va sinov.
ZarinaTuz suvni «tezroq» qaynatmaydi. Qaynash haroratini ozgina oshiradi — shuning uchun, hatto bir soniya sekinroq bo‘lishi mumkin.
JasurHukm: FALSE. Ammo tuz ovqatga ta’m uchun kerak — bu boshqa gap.
Rozimiz. Hisobotni yozamiz.
Kimyo (Organik kimyo)Fizika

Qulf 10: Hukm

Topshiriq: Hukmni qaysi ikki kalit hal qildi?

Bir haftani bir hikoyada takrorlading!

Bu hikoya 13 ta fanni birlashtirdi.

MatematikaOna tiliIngliz tiliInformatikaAdabiyotBiologiyaDavlat va huquq asoslariDunyo dinlari tarixiFizikaGeografiya (Amaliy geografiya)Kimyo (Organik kimyo)O‘zbekiston tarixiRus tili

0 / 13 yulduz

Jamoa hisoboti

Tuz suvni tezroq qaynatmaydi — FALSE

Da’vo: «Suvga tuz qo‘shsangiz, u tezroq qaynaydi». Hukm: FALSE. Videoda ikki xil idish solishtirilgan. Hisob: 1 kg suvni 20 dan 100 °C gacha isitish 336 kJ (≈8 min, 700 W), tuz qaynash haroratini ≈0,2 °C oshiradi — ≈1 s. Adolatli sinovda (bir xil idish, almashtirish) oddiy va tuzli suv 517,5 s da qaynadi. Nima qilish kerak: bitta o‘zgaruvchini o‘zgartirib, sinovni takrorlang; issiq suv bilan kattalar ishlasin.

— 10-B jamoa

Topilgan kalitlar

  1. Videoda tuzli suv kichik idishda, oddiy suv katta qozonda: taqqoslash adolatsiz, bir vaqtda ikki narsa o‘zgargan.
  2. Hisob: 1 kg suvni 80 °C ga isitish — 336 kJ ≈ 8 min (700 W); tuz qaynash haroratini ≈0,2 °C oshiradi: ≈0,25 % ≈ 1 s.
  3. Adolatli sinov (bir xil idish, plitkalarni almashtirish): oddiy suv 517,5 s, tuzli 517,5 s — farq yo‘q, ±5 s xato ichida.

Yulduzli savollar

  1. Tuz tajribasida nechta narsa o‘zgartirildi?

  2. Tuz qaynash haroratiga qanday ta’sir qiladi?

  3. O‘ylab ko‘r: 2 litr suv uchun isitish 672 kJ kerak, 700 W plitka. Taxminan necha soniya?

Hikoyadagi darslar