ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
Hafta hikoyasi10-sinf · 19-hafta

Klon — aniq nusxami?

🎯 Missiya: «Klonlangan hayvon asl nusxaning barcha jihatdan aynan o‘zi» — bu to‘g‘rimi?

Dushanba

ZarinaBugungi post: «1996-yilda qo‘y Dolly tug‘iladi va dunyo bilib oladi: klon — onasining barcha jihatdan aynan o‘zi!»
MalikaBirinchi savol: nima? Darslikda: bitta hujayra yoki organizmdan bo‘linish orqali olingan genetik jihatdan bir xil avlod.
AnvarYuqori hayvonlarni klonlashda usuli: tuxum hujayrasining o‘z yadrosi olib tashlanadi, o‘rniga boshqa hujayra yadrosi qo‘yiladi. Dolly — katta qo‘yning sut bezi hujayrasi yadrosidan olingan.
JasurOna tilidan: post «tug‘iladi va dunyo bilib oladi» deydi — o‘tgan voqeani hozirgi zamonda aytish — : hikoya jonli chiqadi, lekin isbot emas.
Birinchi kalit: klonlar genetik jihatdan bir xil — bu qism to‘g‘ri. «Barcha jihatdan» esa hali isbotlanmagan.
BiologiyaOna tili

Qulf 1: Klon haqidagi post

Topshiriq: Klon nima?

🔑 Kalit: Klon — genetik jihatdan bir xil avlod (darslik); Dolly — yadro ko‘chirish bilan, katta qo‘y hujayrasi yadrosidan. «Barcha jihatdan» degani darslikda yo‘q.

AnvarPostda: «Xalqaro olimlar markazi tasdiqlagan» — qaysi markaz? Link yo‘q. Ingliz tilidan: abbreviation — qisqartma; UN — (harfma-harf o‘qiladi), UNESCO — (so‘z kabi o‘qiladi).
ZarinaUNICEF 1946-yilda tashkil topgan, bolalar salomatligi, ta’limi va himoyasi bilan shug‘ullanadi. Collocations: provide aid, raise funds, join an organization.
MalikaJahon tarixidan: BMT 1945-yil 24-oktabrda tuzilgan, 51 ta ta’sischi davlat. Hozir a’zolar 193 ta: 193 − 51 = 142 ta qo‘shilgan. Haqiqiy tashkilotning sanasi, a’zolari, manzili bor.
JasurBizning postdagi «markaz»ning na sanasi, na manzili, na nomi bor.
Ikkinchi kalit: nom rasmiy eshitilishi isbot emas — manba ko‘rsatilmagan.
Ingliz tiliJahon tarixi

Qulf 2: Rasmiy eshitiladigan nomlar

Topshiriq: Qaysi biri [initialism]?

🔑 Kalit: Postdagi «xalqaro olimlar markazi»ning nomi, sanasi va manzili yo‘q; rasmiy eshitiladigan nom isbot emas.

Seshanba

ZarinaBiz o‘simliklarni yorug‘likda solishtirmoqchimiz. Kun uzunligi davriy: f(x + T) = f(x), eng kichik T — davr. Yil davri T = 12 oy.
AnvarFaraz: iyunda kun 14,5 soat, dekabrda 9,5 soat. O‘rta chiziq y = (14,5 + 9,5)/2 = 12, amplituda (14,5 − 9,5)/2 = 2,5.
JasurBir davrning grafigini bilsak, hammasini chizamiz: 12 oydan keyin takrorlanadi; 2T, 3T ham davr, shuning uchun eng kichigini olamiz.
MalikaTez o‘sayotgan aholi esa davriy emas — takrorlanmaydi. Demak, hamma jarayon «aylanib» kelmaydi.
Biz derazada qancha yorug‘ kelishini yil davomida bir xil deb o‘ylamaymiz: yoz va qishda farq katta.
Matematika

Qulf 3: Davriy jarayon: kun uzunligi

Topshiriq: Kun uzunligi eng ko‘pi 14,5 soat, eng kami 9,5 soat bo‘lsa, o‘rta chiziq qanday?

ZarinaBuvim bitta binafsha o‘simlikdan ikkita qalamcha o‘tkazgan: qalamchalar — : genlari bir xil. Biri quyoshli deraza oldida, ikkinchisi qorong‘i burchakda.
AnvarBir necha oydan keyin: quyoshli derazadagining bargi qalinroq va to‘qroq, qorong‘idagining barglari oqish va yupqa.
MalikaBu — : genotip o‘zgarmaydi, belgi muhitga qarab reaksiya normasi ichida o‘zgaradi. Genetik jihatdan bir xil bo‘lsa ham, tashqi ko‘rinish farq qildi.
JasurEgizaklar usuli ham shunday: bir xil egizaklar genetik jihatdan bir xil, farq muhitdan. Rus tilida: «Растения, выращенные на свету, толще». «Выращенные» — .
Uchinchi kalit: «bir xil genlar» ≠ «aynan bir xil organizm». Muhit ham rol o‘ynaydi.
BiologiyaRus tili

Qulf 4: Ikki qalamcha

Topshiriq: Genotip o‘zgarmay, belgi muhitga qarab o‘zgarsa, bu nima?

🔑 Kalit: Ikki qalamcha (klon) turli yorug‘likda: barglari qalinligi va rangi farq qildi — genlar bir xil bo‘lsa ham muhit belgini o‘zgartiradi.

AnvarRus tilida — fe’lning maxsus shakli, «какой?» savoliga javob beradi va sifat kabi o‘zgaradi: «читающие дети».
ZarinaMajhul: «прочитанный», «написанный» — dan. «Читаемый» — faqat dan. Ravishdosh emas — sifatdosh.
JasurGapda: «Овца, клонированная учёными, не была точной копией оригинала» — sifatdosh oborot so‘zdan keyin kelsa, vergul bilan ajratiladi.
MalikaAytganimiz isbotga mos: «не была точной копией» — bu bizning oraliq xulosamiz.
Ruscha gap qisqa va aniq. Hisobotda shunday yozamiz.
Rus tili

Qulf 5: Sifatdosh

Topshiriq: Qaysi gapda vergul to‘g‘ri qo‘yilgan?

Chorshanba

AnvarKichik viktorina ilovasi yaratamiz. Dasturlash tarixi: mashina kodi → assembler → yuqori darajali tillar → strukturali → ob’ektga yo‘naltirilgan → vizual. Delphi — vizual muhit.
MalikaFile – New – Application. Form1 — ilovaning oynasi; komponentlarni sichqoncha bilan sudrab qo‘yamiz. Object Inspector xususiyat (Properties) va hodisalarni (Events) ko‘rsatadi.
ZarinaOynaning kengligi va balandligi — xususiyatlar, ochish va yopish — metodlar. Har loyihani alohida papkaga saqlaymiz: File – Save All.
JasurYangi loyihani eskisidan boshlashdan oldin papkaning nusxasini olamiz, aks holda oldingi fayllar buziladi.
Viktorina savoli: «Klon — aniq nusxami?» Variantlar: ha / yo‘q / qisman. Javob — «qisman».
Informatika

Qulf 6: Delphi va ilova

Topshiriq: Delphi da komponent xususiyatlarini qaysi oyna ko‘rsatadi?

AzizBelanchakni to‘g‘ri paytlarda itarsam, u baland ko‘tariladi. Nega?
ZarinaFizika darsidan: davriy tashqi kuch chastotasi tizimning xususiy chastotasiga yetsa, amplituda eng katta — . Ishqalanish kam bo‘lsa, cho‘qqi balandroq va torroq. Ko‘prikdan askarlar qadamsiz o‘tadi.
AnvarKimyoda: spirtlar — –OH guruhi bor birikmalar; to‘yingan bir atomlilarning formulasi CₙH₂ₙ₊₁OH: etanol C₂H₅OH. n = 3 da C₃H₇OH — propanol.
Jasur: C₂H₅OH va CH₃–O–CH₃ formulasi bir xil (C₂H₆O), moddalar esa turli. «Tarkib bir xil» ≠ «bir xil narsa».
Klonga ham shunday yondashamiz: genlar bir xil bo‘lsa-yu, hammasi bir xil bo‘lmasligi mumkin.
FizikaKimyo (Organik kimyo)

Qulf 7: Rezonans va izomerlar

Topshiriq: C₂H₅OH va CH₃–O–CH₃ ning umumiy formulasi C₂H₆O. Ular qanday moddalar?

Payshanba

ZarinaAdabiyot: Behbudiyning «Padarkush» dramasi 1911-yilda yozilgan, 1913-yilda kitob bo‘lib chiqqan: 1913 − 1911 = 2 yil. Darslikka ko‘ra, u butun Turkiston shaharlarida ko‘rsatilgan. Uning mazmunini bu yerda aytmaymiz — asarni o‘qish kerak.
AnvarDin tarixi (darslikdagi neytral faktlar): bag‘rikenglik — boshqa e’tiqod va qarashlarga hurmat; o‘z e’tiqodidan voz kechish emas.
MalikaHozirgi O‘zbekiston hududida turli dinlar asrlar davomida yonma-yon yashagan. 1404-yilda chet el elchisi Samarqandda turli din vakillari yashashini yozgan.
JasurKlubda ham qoida: fikr farqi — odobli, odamni emas, da’voni tekshiramiz. Izohlarda hech kimni haqorat qilmaymiz.
Hisobotga ham shu ohangni olamiz: hurmatli va aniq.
AdabiyotDunyo dinlari tarixi

Qulf 8: Sana va hurmat

Topshiriq: Darslikka ko‘ra, bag‘rikenglik nimani anglatadi?

AnvarGeografiya: — odamlarning bir joydan ikkinchisiga ko‘chishi. Sof migratsiya = kelganlar − ketganlar.
ZarinaMisol (o‘ylab topilgan mamlakat): kelganlar 300 000, ketganlar 120 000: 300 000 − 120 000 = +180 000 — immigratsiya markazi. Manfiy bo‘lsa — emigratsiya manbai.
JasurSabablar: iqtisodiy (eng ko‘p), oilaviy, siyosiy, ekologik. Yuborgan pullar (remittance) yuboruvchi mamlakatga foyda, malakali odamlar ketishi esa zarar bo‘lishi mumkin.
MalikaIkki tomonlama oqibat — migratsiyada ham, klonda ham: «aynan o‘zi» deb qo‘yib bo‘lmaydi. Farqni ham hisoblaymiz.
Klon uchun ham shunday: o‘xshashlik alohida, farq alohida yoziladi.
Geografiya (Amaliy geografiya)

Qulf 9: Farqni hisoblash

Topshiriq: Kelganlar 500 000, ketganlar 560 000 bo‘lsa, sof migratsiya qancha?

Juma

MalikaKalitlar: klon genetik jihatdan bir xil, Dolly yadro ko‘chirishdan, «barcha jihatdan» darslikda yo‘q; qalamchalar muhit tufayli farq qildi; manba nomi ham, sanasi ham yo‘q.
Anvar«Genetik jihatdan bir xil» — to‘g‘ri. «Barcha jihatdan aynan o‘zi» — noto‘g‘ri. Qalamchalar tajribasi buni ko‘rsatdi.
ZarinaManbasi yo‘qligi shubha uyg‘otadi, ammo hukmni hal qilmaydi. Hal qilgani — klon ta’rifi va qalamchalar.
JasurHukm: MISLEADING. Yarim to‘g‘ri gap bu yerda chalg‘ituvchi.
Rozimiz. Hisobotni yozamiz.
Biologiya

Qulf 10: Hukm

Topshiriq: Hukmni qaysi ikki kalit hal qildi?

Bir haftani bir hikoyada takrorlading!

Bu hikoya 12 ta fanni birlashtirdi.

MatematikaOna tiliIngliz tiliInformatikaAdabiyotBiologiyaDunyo dinlari tarixiFizikaGeografiya (Amaliy geografiya)Jahon tarixiKimyo (Organik kimyo)Rus tili

0 / 13 yulduz

Jamoa hisoboti

Klon — genetik nusxa, aynan o‘zi emas — MISLEADING

Da’vo: «Klon asl nusxaning barcha jihatdan aynan o‘zi». Hukm: MISLEADING. Darslikka ko‘ra klon — genetik jihatdan bir xil avlod, bu qism to‘g‘ri. Ammo ikki qalamcha (klon) turli yorug‘likda barglari bilan farq qildi: muhit belgini o‘zgartiradi. Postda manbaning nomi va sanasi ham yo‘q. Nima qilish kerak: «aynan o‘zi», «har doim» kabi so‘zlarni qidiring va yarim to‘g‘ri gapni ikki qismga ajrating.

— 10-B jamoa

Topilgan kalitlar

  1. Klon — genetik jihatdan bir xil avlod (darslik); Dolly — yadro ko‘chirish bilan, katta qo‘y hujayrasi yadrosidan. «Barcha jihatdan» degani darslikda yo‘q.
  2. Postdagi «xalqaro olimlar markazi»ning nomi, sanasi va manzili yo‘q; rasmiy eshitiladigan nom isbot emas.
  3. Ikki qalamcha (klon) turli yorug‘likda: barglari qalinligi va rangi farq qildi — genlar bir xil bo‘lsa ham muhit belgini o‘zgartiradi.

Yulduzli savollar

  1. Darslikka ko‘ra klonning qaysi qismi to‘g‘ri?

  2. Qalamchalar tajribasida farq nimadan kelib chiqdi?

  3. O‘ylab ko‘r: ikki qalamcha ikkalasi ham bir xil yorug‘likda o‘ssa, ular qanday bo‘lardi?

Hikoyadagi darslar