ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
Hafta hikoyasi10-sinf · 10-hafta

Yarmi sariq, yarmi yashil?

🎯 Missiya: «Toza sariq va toza yashil no‘xatdan F1 urug‘ining yarmi sariq, yarmi yashil» — rostmi?

Dushanba

MalikaKuzgi ta’tildan keyingi birinchi dushanba! Fakt-chek klubi yangi da’vo bilan boshlanadi 🍂
AzizMaktabimizdagi bog‘ to‘garagining varaqasida yozilgan: «Toza sariq no‘xatni toza yashil no‘xat bilan chatishtirsangiz, birinchi avlod urug‘larining yarmi sariq, yarmi yashil bo‘ladi». Rostmi? 🌱
AnvarBiologiyada aynan shu mavzu bor. Mendel no‘xatda ni qo‘llagan: toza liniyalarni chatishtirgan, har bir belgini alohida kuzatgan, nasllarni sanagan.
ZarinaBirinchi qonun: toza ota-onalardan hamma F1 bir xil bo‘ladi va ni ko‘rsatadi: AA × aa → hammasi Aa. Yarmi-yarmi esa da chiqadi: Aa × aa → 1 : 1.
JasurDemak, varaqa test chatishtirishni F1 bilan adashtirgan bo‘lishi mumkin. Yoki ota-onalar toza bo‘lmagan.
Birinchi kalit: toza ota-onalardan F1 ning hammasi bir xil. Endi varaqaning o‘zini va hisobini tekshiramiz.
Biologiya

Qulf 1: Varaqadagi da’vo

Topshiriq: AA × aa chatishtirishdan F1 qanday bo‘ladi?

🔑 Kalit: Mendelning 1-qonuni: toza ota-onalardan F1 hammasi bir xil va dominant belgili. Yarmi-yarmi — test chatishtirishda.

AzizVaraqada buvimning qishlog‘idagi sheva so‘zi ham bor, juda kulgili 😄 Muallifi yozilmagan.
Zarina adabiy me’yordan tashqarida: ilmiy, rasmiy va publitsistik uslubda ishlatilmaydi. Oddiy suhbatda va badiiy asarda — uchun — o‘rinli.
AnvarEskirgan so‘zlar ikki xil. da tushuncha bor, so‘z boshqa: yov — dushman, kent — shahar. da tushuncha yo‘qolgan: mingboshi, mirshab, xonlik.
MalikaKlubimizning hisoboti — ilmiy-publitsistik matn: sheva so‘zi ham, arxaizm ham kerak emas. Varaqaning chiroyli uslubi esa uning isboti emas.
Ikkinchi kalit: varaqa suhbat uslubida, ma’lumotsiz va muallifsiz yozilgan. Bu ilmiy manba emas.
Ona tili

Qulf 2: Varaqa uslubi

Topshiriq: «Mirshab» qanday so‘z?

🔑 Kalit: Varaqa suhbat uslubida yozilgan: muallif, sana va hisob yo‘q; ilmiy matnga o‘xshamaydi.

Seshanba

MalikaKlubimizning qoidasi: n ta urug‘li tanlama «ishonchli» deyiladi, agar (n − 20)/(n + 5) > 0 bo‘lsa. : suratning noli 20, maxrajniki −5, maxrajning noli hech qachon ga kirmaydi.
AnvarIshorasi: x < −5 da +, −5 < x < 20 da −, x > 20 da +. Natural n uchun n + 5 doim musbat, demak n > 20: kamida 21 ta urug‘.
Zarina«Kichik tanlama» signali: √(n − 4) < 4. n − 4 ≥ 0, ikkala qism nomanfiy, kvadratga ko‘tarsak n − 4 < 16. Demak 4 ≤ n < 20.
JasurVaraqa «18 ta urug‘dan 9 tasi sariq» deydi. Ikkala qoida kabi bo‘lsa, yo‘q: n > 20 va n < 20 birga bo‘lolmaydi. 18 — aniq kichik tanlama.
Uchinchi kalit: varaqaning hisobi atigi 18 ta urug‘ga tayanadi.
Matematika

Qulf 3: Tanlama qancha bo‘lsin?

Topshiriq: n = 18 qaysi guruhga kiradi?

🔑 Kalit: Varaqa 18 ta urug‘ga tayanadi: bu kichik tanlama (4 ≤ n < 20), ishonchli uchun kamida 21 ta kerak.

ZarinaO‘zimiz sinab ko‘ramiz. Qopchada A (sariq) va a (yashil) munchoqlar: F1 o‘simliklarining hammasi Aa. Ulardan juft-juft 160 marta tortdik: 40 ta AA, 82 ta Aa, 38 ta aa.
AnvarJadvalda B2:B4 ga sonlar, B6 ga jami. = qism ÷ butun · 100, formula =B2/$B$6*100. Sariq: (40 + 82)/160 · 100 = 76,25 %.
MalikaJadval bo‘sh bo‘lsa, bo‘lish xato beradi. : =IF(B6=0;"";B2/B6*100).
JasurNazorat ishidagidek : 3 : 1 bo‘lsa 75 % kutiladi, bizda 76,25 %, yashil 23,75 %. da 76 va 24 — qoidaga yaqin.
Modelda F1 hammasi sariq, F2 da sariq:yashil ≈ 3 : 1. Yarmi-yarmi chiqmadi.
Informatika

Qulf 4: Jadvaldagi model

Topshiriq: 40 ta AA 160 tadan necha foiz?

🔑 Kalit: Modelimiz: F1 hammasi Aa (sariq); F2 da 122/160 = 76,25 % sariq, ya’ni taxminan 3 : 1.

Chorshanba

JasurInglizcha yozaman: I looked for the author’s name on the leaflet, but I couldn’t find it anywhere.
AnvarDavom etamiz: Don’t give up! We’ll carry on until we find out who wrote it.
Zarina — fe’l va kichik so‘z, ma’nosi yangi: give up = stop trying, find out = discover, carry on = continue, take up = start, set up = organise.
AzizAka, men ham: I’m going to take up gardening! Can we set up a small experiment together?
MalikaGreat plan! We’ll set up the experiment on Saturday and write a correction note.
Ingliz tili

Qulf 5: Phrasal verbs

Topshiriq: To‘ldiring: “We must ___ who wrote the leaflet.”

🔑 Kalit: Varaqada muallif ham, sana ham yo‘q: manbani aniqlab bo‘lmadi.

AnvarFizika laboratoriyasida ko‘chat qutisi: massasi 2 kg, uni polda 12 N kuch bilan tortamiz, μ = 0,3, g ≈ 10 m/s². Ishqalanish μmg = 6 N, 12 − 6 = 6 N, a = 6/2 = 3 m/s².
JasurQiya taxtada — og‘irlik ikkiga ajraladi: taxta bo‘ylab mg·sinα, unga tik mg·cosα.
ZarinaKimyo laborantasi aytdi: pishayotgan meva ozgina etilen (eten) C₂H₄ chiqaradi. U birinchi , ya’ni : molekulasida bitta C=C , formulasi CₙH₂ₙ.
MalikaNom: alkandagi «-an» o‘rniga «-en», qo‘shbog‘ o‘rni raqam bilan: CH₂=CH–CH₃ — propen, CH₃–CH=CH–CH₃ — buten-2. CH₂=CH– guruhi — .
Beshta uglerodli alkenda 10 ta vodorod: C₅H₁₀. Bu darslarimiz va da’vo orasida aloqa yo‘q — ammo aniq hisob ham dalil usuli.
FizikaKimyo (Organik kimyo)

Qulf 6: Laboratoriyada

Topshiriq: CH₃–CH=CH–CH₃ ning nomi qanday?

AzizTo‘garakda urug‘lar qishgacha qutida yotadi. Ular o‘likmi?
ZarinaYo‘q: — modda almashinuvi keskin sekinlashgan holat (urug‘, spora, sista). Sharoit yaxshilansa, hayot davom etadi.
AnvarOrganizmning individual rivojlanishi — — zigotadan umr oxirigacha. Hayvonda zigota mitoz bilan bo‘linib blastulaga, so‘ng ikki qavatli ga o‘tadi, keyin mezoderma paydo bo‘ladi.
MalikaHasharotda : to‘liq — tuxum, lichinka, g‘umbak, voyaga yetgan; chala — tuxum, lichinka, voyaga yetgan.
Urug‘ ichidagi o‘simta rivojlanishning kutayotgan bosqichi. Biz esa kutmaymiz: shanba kuni sinov bor.
Biologiya

Qulf 7: Urug‘ qanday kutadi?

Topshiriq: Qaysi tartib to‘g‘ri?

Payshanba

JasurRus tilida urug‘ — «семя». Bunday ot -мя bilan tugaydi: «о семени», «о времени».
ZarinaOtlarning uch si bor: I — «гора», «неделя»; II — «дом», «село»; III — «тетрадь», «мышь». «-мя» li o‘nta ot hisoblanadi.
Anvar«-ий, -ия, -ие» da predlog kelishigi «-ии»: «в санатории», «о станции», «в здании».
MalikaBiz hisobotda yozamiz: «Время покажет, а проверка — быстрее!» 😄
Rus tili

Qulf 8: Семя и время

Topshiriq: Otlarni turlanishi bo‘yicha ajrat.

So‘zni to‘g‘ri qutiga sudrang (yoki so‘zni, keyin qutini bosing)

I turlanish
II turlanish
III turlanish

MalikaAdabiyotda Navoiy g‘azallari: «Ko‘zung ne balo qaro bo‘lubtur», «Meni men istagan», «Ey sabo». Matnlarini aytib o‘tirmaymiz, faqat usullarini ko‘ramiz.
ZarinaBirinchisi ga qurilgan: birinchi misradagi so‘zlar ikkinchisida o‘rin almashadi va yangi ma’no beradi. «Qaro» so‘zi ikki xil eshitiladi — bu .
Anvar — qofiyadan keyin takrorlanadigan so‘z. «Ey sabo»da shoir ga, ya’ni tong yeliga murojaat qiladi.
JasurKlub shiorini ham shunday yozaylik: «Sinab ishon, ishonib sinama».
Adabiyot

Qulf 9: G‘azaldagi so‘z o‘yini

Topshiriq: Bir xil so‘zlar o‘rin almashib takrorlansa, bu qaysi usul?

Juma

MalikaVaraqani to‘g‘rilashni so‘rab to‘garak rahbariga yozamiz. uch xil: taklif — o‘zgartirish g‘oyasi, ariza — huquqni amalga oshirishda yordam so‘rash, shikoyat — huquq buzilganini bildirish.
AnvarBizniki — taklif. Murojaat qilish — dan biri; davlat organlari uni ko‘rib, javob berishi shart.
Zarina — inson oliy qadriyat. Shuning uchun biz da’voni tekshiramiz, odamni emas: boshqalarning sha’ni va qadr-qimmatini hurmat qilish — .
JasurTaklifga manba, bizning hisob va yumshoq tilni qo‘shamiz.
Davlat va huquq asoslari

Qulf 10: Taklif yuboramiz

Topshiriq: Varaqaga tuzatish taklif qilish qaysi murojaat?

ZarinaDin tarixida Buddaviylikning qadimiy to‘plami — «Tripitaka» («Uch savat»): Vinaya-pitaka, Sutta-pitaka va Abxidxamma-pitaka. Darslikda uning ta’limoti, tarmoqlari va tarqalgan hududlari faqat tarixiy ma’lumot sifatida beriladi.
MalikaBizning klub e’tiqodni tekshirmaydi: faqat sana, joy, kitob nomi kabi darslik faktlari bor.
AnvarO‘zbekiston tarixida BXSR va XXSRdagi qarshilikning tugashini darslik bir nechta omil bilan tushuntiradi: yagona markaz va dasturning yo‘qligi, rahbarlar raqobati, ba’zi jinoiy to‘dalarning talonchiligi, qurol ustunligi, NEPning yon berishlari.
JasurMuhim dars: jiddiy manba murakkab hodisani bitta sababga bog‘lamaydi. Varaqa esa bitta «oson» javob beradi.
Yana bir qoida: yaxshi manba bir nechta omilni ko‘rsatadi, manbasini aytadi.
Dunyo dinlari tarixiO‘zbekiston tarixi

Qulf 11: Manba va sabab

Topshiriq: Darslik qarshilikning tugashini qanday izohlaydi?

🔑 Kalit: Darslik murakkab hodisani bir nechta omil bilan tushuntiradi va manbasini aytadi; varaqa bitta «oson» javob beradi.

MalikaKalitlar: 1) Mendelning 1-qonuni — toza ota-onalardan F1 hammasi bir xil; 2) varaqa suhbat uslubida, muallifsiz; 3) varaqa 18 ta urug‘ga tayanadi (kichik tanlama); 4) modelimiz — F1 sariq, F2 da 76,25 % sariq.
AnvarUslub va manbasizlik shubha uyg‘otadi, rad etgani esa qonun va model.
ZarinaYarmi-yarmi test chatishtirishda bo‘lishi mumkin. Shuning uchun hukmga bu izohni qo‘shamiz.
JasurHukm: NOTO‘G‘RI — aytilganicha. Aziz, o‘z to‘garagingga hisobotni ber.
Rozimiz: hal qiluvchi kalitlar — 1 va 4. Hisobotni yozamiz.
BiologiyaMatematika

Qulf 12: Hukm

Topshiriq: Hukmni qaysi kalitlar hal qildi?

Bir haftani bir hikoyada takrorlading!

Bu hikoya 12 ta fanni birlashtirdi.

MatematikaOna tiliIngliz tiliInformatikaAdabiyotBiologiyaDavlat va huquq asoslariDunyo dinlari tarixiFizikaKimyo (Organik kimyo)O‘zbekiston tarixiRus tili

0 / 15 yulduz

Jamoa hisoboti

Toza ota-onalardan F1 hammasi bir xil — NOTO‘G‘RI

Da’vo: «Toza sariq va toza yashil no‘xatdan F1 urug‘ining yarmi sariq bo‘ladi». Hukm: NOTO‘G‘RI. Mendelning 1-qonuniga ko‘ra F1 hammasi bir xil. Modelimizda F2 da 160 tadan 122 tasi (76,25 %) sariq, ya’ni taxminan 3 : 1. Varaqa 18 ta urug‘ga tayanadi va muallifi yo‘q. Yarmi-yarmi test chatishtirishda (Aa × aa) bo‘ladi. O‘quvchilar nima qilishi mumkin: manbani so‘rasin, tanlama hajmiga qarasin.

— 10-B jamoa

Topilgan kalitlar

  1. Mendelning 1-qonuni: toza ota-onalardan F1 hammasi bir xil va dominant belgili. Yarmi-yarmi — test chatishtirishda.
  2. Varaqa suhbat uslubida yozilgan: muallif, sana va hisob yo‘q; ilmiy matnga o‘xshamaydi.
  3. Varaqa 18 ta urug‘ga tayanadi: bu kichik tanlama (4 ≤ n < 20), ishonchli uchun kamida 21 ta kerak.
  4. Modelimiz: F1 hammasi Aa (sariq); F2 da 122/160 = 76,25 % sariq, ya’ni taxminan 3 : 1.
  5. Varaqada muallif ham, sana ham yo‘q: manbani aniqlab bo‘lmadi.
  6. Darslik murakkab hodisani bir nechta omil bilan tushuntiradi va manbasini aytadi; varaqa bitta «oson» javob beradi.

Yulduzli savollar

  1. Mendelning 2-qonuniga ko‘ra F2 da fenotip nisbati qanday?

  2. «Tripitaka» («Uch savat») nechta bo‘limdan iborat?

  3. O‘ylab ko‘r: qaysi yangi ma’lumot hukmni o‘zgartirishi mumkin?

Hikoyadagi darslar