Evolutsiya dalillari

Solishtirma anatomiya organlar tuzilishini taqqoslaydi. Gomologik organlar – kelib chiqishi va tuzilishi bir xil, vazifasi turlicha bo‘lishi mumkin: odam qo‘li, kit suzgichi, ko‘rshapalak va qush qanoti – barchasida yelka, bilak, tirsak, kaft va barmoq suyaklari bor; o‘simliklarda no‘xat gajagi va zirk tikani – o‘zgargan barg. Gomologiya umumiy ajdodni ko‘rsatadi (divergent evolutsiya). Analogik organlar – vazifasi o‘xshash, kelib chiqishi har xil: kapalak va qush qanoti, kaktus tikani (barg) va do‘lana tikani (novda); ular o‘xshash muhitga moslanish (konvergensiya) natijasi. Rudiment organlar – ajdodlarda to‘liq rivojlangan, hozir ahamiyati kamaygan: otning yon barmoqlari, kitning chanoq suyaklari, odamda dumg‘aza (dum suyagi), aql tishlari, quloq muskullari (ko‘richak o‘simtasi ham kichrayib, boshqa vazifalarga ega). Atavizm – ajdod belgilarining ayrim individlarda qaytishi: odamda dum o‘simtasining, qalin tuk qoplamining tug‘ilishidan mavjud bo‘lishi (juda kam), otlarda yon barmoqlar. Paleontologiya: qazilmalar tirik olamning tarixini ko‘rsatadi; oraliq shakllar guruhlarni bog‘laydi: arxeopteriks (taxminan 150 mln yil oldin) – tishli, dumi uzun, patlari bor – sudralib yuruvchi va qush belgilari; tiktaalik (taxminan 375 mln yil oldin) – baliq va ilk quruqlik umurtqalilari orasida; otning filogenetik qatori – kichik ko‘p barmoqli ajdodlardan uch barmoqli shakllar (masalan, gipparion) orqali hozirgi bir barmoqli otgacha; kit ajdodlari – quruqlikdagi tuyoqli hayvonlardan suvga o‘tish. Qazilmalar qatlamlar bo‘yicha tartibda joylashgan: chuqur qatlamlarda sodda va qadimiy, yuqorida murakkab, hozirgilarga yaqin shakllar.