🎯 Missiya: «Batareyani qisqa sim bilan to‘g‘ridan-to‘g‘ri ulang — qisqa tutashuv 100 % FIK va eng katta quvvat beradi» — rostmi?
Bu qurilmada o‘zbekcha ovoz yo‘q: so‘zlar ekranda birma-bir yonadi.
Dushanba
A
AzizSinfdagi videoda yozilgan: «Do‘stlar! Batareyani qisqa, yo‘g‘on sim bilan to‘g‘ridan-to‘g‘ri ulang — qisqa tutashuv eng katta quvvat va 100 % foydali ish koeffitsiyenti beradi. Nega uzun simga energiya sarflash kerak?»
M
MalikaBahor oyidagi yangi da’vo. Avval videoning tiliga qaraymiz: «Do‘stlar!» — , tinglovchiga murojaat. «Nega uzun simga energiya sarflash kerak?» — , javob kutilmaydi.
Z
ZarinaBular uslubiy vositalar: ular ishontiradi va his uyg‘otadi, lekin dalil emas. Matnni tahlil qilganda avval uslubni, keyin vositaning vazifasini aniqlaymiz.
A
AnvarKo‘plik shakli ham o‘ynaydi: «Hamma, hamma ishlatadi» kabi umumlashtirish. Videoda esa o‘lchov ham, hisob ham yo‘q.
Siz
Birinchi kalit: undalma va ritorik so‘roq ishontiradi, isbotlamaydi.
Ona tili
🔒Qulf 1: Do‘stlar, sinab ko‘ring!
Topshiriq: Ritorik so‘roqdan nima kutiladi?
🔑 Kalit: Video «Do‘stlar!» va ritorik so‘roq bilan ishontiradi, lekin o‘lchov va hisob ko‘rsatmaydi.
Z
ZarinaWe want to report what the video said. When the reporting verb is in the past, the tenses go one step back: Present Simple → Past Simple; can → could; will → would.
A
Anvar“This hack saves energy,” the presenter said. → The presenter said (that) the hack saved energy. Pronouns change too: I → he or she.
J
JasurRemember the difference: said that… and told me that… “I can show you the result,” he said → He said he could show us the result.
M
MalikaUseful e-learning words for our report: online course, platform, download, upload, login, password. Never share a password: it is private.
Ingliz tili
🔒Qulf 2: Reported speech
Topshiriq: “I am watching a lecture,” she said. → She said she ___ a lecture.
Seshanba
A
AnvarNatijalarni ilovada ko‘rsatamiz. uzun ro‘yxatni ko‘rsatadi, sig‘masa aylantirish yo‘lagi chiqadi; kam joy oladi: o‘ng tomondagi uchburchak bosilganda ro‘yxat ochiladi.
Z
ZarinaIkkalasida ham elementlar da, tanlangan raqam ItemIndex (0 dan; hech narsa bo‘lmasa –1), matni ListBox1.Items. Qo‘shish: ListBox1.Items.Add('Olma'); soni — Items.Count.
J
Jasur butun son kiritadi: qiymati Value xossasida, StrToInt kerak emas; chegaralari MinValue, MaxValue, qadami Increment. Delphi 7da u Samples bo‘limida.
M
MalikaAmaliyotda «Juft sonlar»: OnCreate’da for i := 1 to 12 do ListBox1.Items.Add(IntToStr(2 * i)); — ro‘yxatda 12 ta element: 2, 4, …, 24. Yig‘indisi 2 + 4 + … + 24 = 156.
A
Anvar«Ko‘chirish»: ListBox2.Items.Add(ListBox1.Items); ListBox1.Items.Delete(i); bu yerda i := ListBox1.ItemIndex. «Kun rejasi»: fan ComboBox’dan, daqiqa (10 dan 90 gacha) SpinEdit’dan; 45 + 30 + 25 = 100 daqiqa. Natijani oldindan daftarga yozib qo‘yamiz.
Siz
Natijani oldindan hisoblaymiz va keyin tekshiramiz. Videoni ham shunday sinaymiz.
Informatika
🔒Qulf 3: ListBox va ComboBox
Topshiriq: «Juft sonlar» ilovasida ro‘yxatda nechta element bo‘ladi?
J
JasurElektr simlari fazoda: ikki to‘g‘ri chiziq parallel, agar bir tekislikda yotib, kesishmasa. Nuqta orqali berilgan to‘g‘ri chiziqqa yagona parallel o‘tadi.
Z
Zarina: bir chiziq tekislikda yotsa, ikkinchisi tekislikni birinchisida yotmagan nuqtada kesib o‘tsa, ular ayqash. Ayqash chiziqlar orasidagi burchak — ularga parallel kesishuvchi chiziqlar orasidagi burchak.
A
AnvarTo‘g‘ri chiziq va tekislik: yotadi, bir nuqtada kesadi yoki umumiy nuqtasi yo‘q — shunda parallel. Alomat: tekislikdan tashqaridagi chiziq, tekislikdagi biror chiziqqa parallel bo‘lsa, tekislikka ham parallel.
M
MalikaUchburchak ABC: BC ga parallel tekislik AB va AC ni B₁ va C₁ da kesadi: B₁C₁ ∥ BC, B₁C₁ : BC = AB₁ : AB. Agar AB₁ : AB = 2 : 5, BC = 15 bo‘lsa, B₁C₁ = 6.
J
JasurTekislikka parallel chiziq tekislikdagi har bir chiziqqa parallel emas: ba’zilari unga ayqash. Parallelepipedda to‘rtta diagonal bir nuqtada kesishib, teng ikkiga bo‘linadi.
Siz
«O‘xshash» deganda ham tekshiramiz: ko‘rinishi o‘xshash — hamma narsasi bir xil degani emas.
Matematika
🔒Qulf 4: Chiziqlar va tekislik
Topshiriq: AB₁ : AB = 2 : 5 va BC = 15 bo‘lsa, B₁C₁ nimaga teng?
Chorshanba
A
AnvarVideo da’vosini fizika bilan tekshiramiz. Elektrostatik maydon berk kontur bo‘ylab ish bajarmaydi, shuning uchun manbada ishlaydi: batareyada kimyoviy, generatorda magnit. Ularning birlik zaryadga ishi — : ℰ = A/q, birligi volt.
Z
ZarinaButun zanjir uchun Om qonuni: I = ℰ/(R + r); R — tashqi, r — manbaning i. Qisqichlardagi kuchlanish U = IR = ℰ – Ir.
J
JasurMisol: ℰ = 1,5 V, r = 0,5 Ω, R = 2,5 Ω. I = 1,5 / 3 = 0,5 A; U = 0,5 · 2,5 = 1,25 V. FIK η = R/(R + r) = 2,5 / 3 ≈ 83 %.
M
MalikaEndi videodagi holat: R = 0 — . I = ℰ/r = 1,5 / 0,5 = 3 A, bu eng katta tok; U = 0, foydali ish yo‘q: η = 0 va foydali quvvat P = I²R = 0 (u R = r da eng katta). Sim va manba qiziydi, bu juda xavfli.
A
AnvarR ortgan sari FIK ortadi: R = 9,5 Ω bo‘lsa, η = 9,5 / 10 = 95 %. Demak, video aksini aytadi.
Siz
Ikkinchi kalit: qisqa tutashuvda FIK = 0 va tok eng katta — xavfli.
Fizika
🔒Qulf 5: Butun zanjir uchun Om qonuni
Topshiriq: R = 0 bo‘lsa, manbaning FIK nimaga teng?
🔑 Kalit: Qisqa tutashuvda R = 0, kuchlanish 0, FIK 0 %, tok esa eng katta (3 A) — juda xavfli.
J
JasurKimyoda : gidrolizlanmaydi (glukoza, fruktoza, riboza), disaxaridlar ikkita monosaxarid beradi (saxaroza, maltoza), polisaxaridlar — kraxmal va selluloza.
Z
ZarinaGlukoza C₆H₁₂O₆ — aldegid spirt: CH₂OH–(CHOH)₄–CHO. Fruktoza uning izomeri, keton spirt, shirinroq. Ularni brom suvi bilan farqlash mumkin: glukoza uni rangsizlantiradi, fruktoza — yo‘q.
A
AnvarAldegid guruhi tufayli «kumush ko‘zgu» va Cu(OH)₂ sinovlari beradi; ko‘p atomli spirt sifatida Cu(OH)₂ ni ko‘k eritmaga aylantiradi. Bunday tajribalar faqat o‘qituvchi nazoratida bajariladi.
Reaksiya tenglamasida ikki tomondagi atomlar soni teng bo‘lishi kerak: sanash — tekshirish usuli.
Kimyo (Organik kimyo)
🔒Qulf 6: Glukoza
Topshiriq: Glukoza va fruktozani qaysi reaktiv farqlaydi?
Payshanba
Z
ZarinaBiologiyada : kelib chiqishi va tuzilishi bir xil, vazifasi turli: odam qo‘li, kit suzgichi, ko‘rshapalak va qush qanoti — hammasida yelka, tirsak, bilak, kaft va barmoq suyaklari bor. Bu umumiy ajdodni ko‘rsatadi.
A
Anvar vazifasi o‘xshash, kelib chiqishi boshqa: kapalak va qush qanoti, kaktus tikani (barg) va do‘lana tikani (shox). Ular o‘xshash muhitga moslanish — konvergensiya natijasi.
J
Jasurlar ajdodlarda to‘liq rivojlangan, hozir kichraygan: kit chanoq suyaklari, odamda dum suyagi va aql tishlari. — ajdod belgisining ba’zi individlarda qaytishi (juda kam uchraydi).
M
MalikaPaleontologiyada o‘tuvchi shakllar: Arxeopteriks (taxminan 150 mln yil avval) — tishli, uzun dumli, patli: sudralib yuruvchi va qush belgilari. Tiktaalik (375 mln yil avval) — baliq va birinchi quruqlik umurtqalilari orasida.
Siz
O‘xshashlik ikki xil bo‘ladi: umumiy manbadan yoki bir xil sharoitdan. Ikki post bir xil gapirsa, ularning manbasini ham so‘raymiz.
Biologiya
🔒Qulf 7: Gomologiya va analogiya
Topshiriq: Kapalak va qush qanotlari qanday organlar?
A
AnvarGeografiyada Osiyo — eng katta materik, maydoni taxminan 44 mln km², aholisi dunyoning qariyb 60 %, taxminan 48 davlat. Besh subregion: Janubi-g‘arbiy, Janubiy, Sharqiy, Janubi-sharqiy va Markaziy.
Z
ZarinaJanubi-g‘arbiy Osiyo — neft va gazning eng muhim hududlaridan (Fors ko‘rfazi). Janubiy Osiyoda Hind-Gang tekisligi, shimolda Himolay va Qoraqurum; iqlimi li: yozi nam, qishi quruq.
J
JasurJahon tarixida Xitoy Xalq Respublikasi: 1949-yil 1-oktabrda e’lon qilingan. 1978-yil oxiridan «ochiqlik va islohotlar» siyosati boshlangan.
M
MalikaIslohotlar: qishloqda oila pudrati, maxsus iqtisodiy zonalar, xorijiy sarmoya.
A
Anvar«Taxminan» — muhim so‘z: aniq raqam yo‘q bo‘lsa, diapazon va manba aytiladi, taxmin aniq raqam qilib berilmaydi. Osiyodagi «taxminan 48 davlat» ham shunday.
Siz
Uchinchi kalit: manba nima deydi? Raqam bo‘lmasa, «hozircha aytib bo‘lmaydi» deyishdan qo‘rqmaymiz.
Geografiya (Amaliy geografiya)Jahon tarixi
🔒Qulf 8: Osiyo va Xitoy
Topshiriq: Aniq raqam noma’lum bo‘lsa, qanday yozamiz?
🔑 Kalit: Aniq raqam yo‘q bo‘lsa, manba va diapazon aytiladi; tekshirilmagan video esa ikkalasini ham bermaydi.
Z
ZarinaDavlat va huquqda: ishga qabul qilinganda shaxsni tasdiqlovchi hujjat (pasport yoki ID-karta), ta’lim yoki malaka hujjati kerak; ortiqcha hujjat talab qilinmaydi. Voyaga yetmagan ota-ona yoki vasiyning roziligini ham ko‘rsatadi.
A
AnvarShartnoma imzolangach, ish beruvchi chiqaradi, xodim tanishganini imzo bilan tasdiqlaydi; buyruq shartnomaga mos bo‘lishi kerak. Mehnat daftarchasi ma’lumotlari endi elektron tizimda, xodim ham ko‘ra oladi. Shaxsiy ma’lumotlar faqat qonuniy maqsadda ishlatiladi va himoya qilinadi.
J
JasurO‘zbekiston tarixida: 1946–1991 yillardagi siyosiy hayot. 1977-yil 7-oktabrda qabul qilingan Konstitutsiyaning 6-moddasi KPSS ni jamiyatning yetakchi kuchi deb qayd etgan.
M
Malika1966-yil 26-aprel zilzilasidan keyin Toshkent qayta qurilgan, 1977-yil noyabrda metroning birinchi bosqichi (9 bekat) ochilgan.
A
AnvarBiz baho bermaymiz, faqat sana va faktlarni yozamiz.
Siz
Hujjat va sana — tekshirish uchun yaxshi kalitlar.
Davlat va huquq asoslariO‘zbekiston tarixi
🔒Qulf 9: Hujjat va tartib
Topshiriq: Voyaga yetmagan ishga kirganda yana nimani ko‘rsatadi?
Juma
Z
ZarinaAdabiyotda O‘tkir Hoshimovning (1941–2013) «Mashaqqatli safar» tarjimayi holi. Muallif 1941-yil 5-avgustda Toshkent yaqinidagi Do‘mbirobod qishlog‘ida tug‘ilgan. Mazmunini aytmaymiz: o‘zimiz o‘qiymiz.
A
AnvarAtamalar: — hayot yo‘li bayoni, — o‘rta hajmli nasriy asar, — matnni tayyorlovchi, — yaratuvchilik. Muallif 1985–1995 yillarda «Sharq yulduzi» jurnali bosh muharriri bo‘lgan.
J
JasurRus tilida: M. Yu. Lermontovning «Мцыри» (1839) romantik poemasi — , , , atamalari. N. V. Gogolning «Мёртвые души» (1842) poemasi — va . Mazmunini aytmaymiz.
M
MalikaGogol 1809-yilda Poltava guberniyasida tug‘ilgan. — yer egasi; «мёртвые души» — o‘lik jonlar ifodasi. Kitoblarni o‘qiymiz, baho bermaymiz.
Siz
Kitoblarni sarlavha va muallif bilan eslaymiz, qolganini o‘zimiz o‘qiymiz.
AdabiyotRus tili
🔒Qulf 10: Kitob va muallif
Topshiriq: «Мцыри» muallifi kim?
Z
ZarinaDin tarixi darsi: Konstitutsiya har kimga vijdon erkinligini kafolatlaydi — istalgan dinga e’tiqod qilish yoki hech biriga qilmaslik; diniy qarashlar majburan singdirilmaydi; barcha qonun oldida teng.
A
Anvar«Vijdon erkinligi va diniy tashkilotlar to‘g‘risida»gi qonun birinchi marta 1991-yilda qabul qilingan, yangi tahrir 1998-yil 1-mayda, yana yangi tahrir 2021-yilda tasdiqlangan.
J
JasurAsosiy tamoyillar: din davlatdan ajratilgan, ta’lim tizimi dunyoviy, diniy tashkilotlar ro‘yxatdan o‘tgach faoliyat yuritadi, voyaga yetmaganlar o‘z va ota-onasi xohishiga qarshi dinga jalb qilinmaydi.
M
MalikaBiz dinlarni solishtirmaymiz va e’tiqodni tekshirmaymiz. Faqat qonun matni va sanalarni o‘qiymiz.
Dunyo dinlari tarixi
🔒Qulf 11: Vijdon erkinligi
Topshiriq: Qonunning birinchi qabul qilingan yili qaysi?
M
MalikaKalitlar: 1) «Do‘stlar!» va ritorik so‘roq ishontiradi, isbotlamaydi; 2) qisqa tutashuvda R = 0, U = 0, FIK 0 % va tok eng katta (3 A) — xavfli; 3) video manba va o‘lchov keltirmaydi, noaniq joyda «hozircha aytib bo‘lmaydi» deymiz.
A
AnvarHukm: NOTO‘G‘RI va xavfli. FIK = R/(R + r): R ortgan sari ortadi, R = 0 da nolga teng.
Z
ZarinaHisobotga yozamiz: batareyani hech qachon sim bilan qisqa tutashtirmang; savol bo‘lsa, fizika o‘qituvchisidan so‘rang.
MatematikaOna tiliIngliz tiliInformatikaAdabiyotBiologiyaDavlat va huquq asoslariDunyo dinlari tarixiFizikaGeografiya (Amaliy geografiya)Jahon tarixiKimyo (Organik kimyo)O‘zbekiston tarixiRus tili
0 / 15 yulduz
Jamoa hisoboti
Qisqa tutashuv FIK ni oshirmaydi — NOTO‘G‘RI
Da’vo: «Batareyani qisqa sim bilan ulasangiz, 100 % FIK va eng katta quvvat olasiz». Hukm: NOTO‘G‘RI va xavfli. FIK = R/(R + r); R = 0 da u 0 %, kuchlanish 0, tok esa eng katta (misolda 3 A) va sim bilan batareya qiziydi. Video ritorik so‘roq va murojaat bilan ishontiradi, o‘lchov ko‘rsatmaydi. Nima qilish kerak: batareyani hech qachon qisqa tutashtirmang, savol bo‘lsa o‘qituvchidan so‘rang.
— 10-B jamoa
Topilgan kalitlar
Video «Do‘stlar!» va ritorik so‘roq bilan ishontiradi, lekin o‘lchov va hisob ko‘rsatmaydi.
Qisqa tutashuvda R = 0, kuchlanish 0, FIK 0 %, tok esa eng katta (3 A) — juda xavfli.
Aniq raqam yo‘q bo‘lsa, manba va diapazon aytiladi; tekshirilmagan video esa ikkalasini ham bermaydi.
Yulduzli savollar
ℰ = 1,5 V, r = 0,5 Ω, R = 2,5 Ω bo‘lsa, tok nimaga teng?
FIK η = R/(R + r): R ortsa, FIK nima bo‘ladi?
O‘ylab ko‘r: “She said, ‘I am tired.’” uzatma gapda qanday bo‘ladi?